tekst Maaike Eras
beeld Plantentuin Esveld
datum 1-10-2026
Hoe ontstaat herfstkleur?
In de zomer zien we groene bladeren aan de boom. Eigenlijk zien we dan de terugkaatsing van het groene licht, want de andere kleuren worden geabsorbeerd. In de herfst breekt de plant het bladgroen af en neemt het weer op. Daardoor ontstaat het verkleuren.
- Geel en oranje: deze kleurstoffen zaten al in het blad en worden nu zichtbaar.
- Roodpaars: deze kleur wordt in de herfst aangemaakt uit de suikers in het blad. Het rode pigment werkt als een soort uv-filter tegen de scherpe najaarszon en de eerste vorst. De plant krijgt zo meer tijd om de bruikbare stoffen uit het bladgroen op te nemen.
Waarom kleurt de ene plant mooier dan de andere?
Niet alle planten krijgen een mooie herfstkleur. Dat hangt af van hun genetische aanleg. De ene plant maakt veel geel en weinig oranje aan, of andersom. Sommige planten zijn veel beter in het aanmaken van roodpaarse kleurstoffen dan andere. Weer andere breken hun bladgroen zó langzaam af dat de mooie herfstkleur geen kans krijgt om te verschijnen.
Ook het weer speelt mee. Het ene jaar zie je een mooiere verkleuring dan het andere. De temperatuur in de zomer, de koelte van de nachten, vroege of late vorst, stress: het is allemaal van invloed.
Tips voor de mooiste herfstkleur
- Kies de juiste plant. Wil je gegarandeerd een mooie herfstkleur? Kies dan een plant die van nature makkelijk verkleurt. Dat zijn over het algemeen planten uit een landklimaat.
- Geef ze zon. In de zon kan de plant meer suikers produceren en opslaan in de bladeren, en dus meer rode kleurstof aanmaken.
- Let op je regio. In het oosten van het land heb je iets meer invloed van het landklimaat. Daar is de kans op een mooie rode herfstkleur dus net iets groter dan in het westen.
- Hoop op koele nachten. De mooiste herfstkleuren ontstaan na een herfst die zacht begint, gevolgd door koele nachten zonder veel regen, hagel of storm. De plant begint eerst aan de zonnige kant te verkleuren.
- Stress geeft ook rood. Een te hoge zoutconcentratie, te weinig ruimte voor de wortels of een verwonding kan een rode herfstkleur veroorzaken.
Weetje: het afbreken en terugtrekken van de bladgroenkorrels dient om energie op te slaan voor de vorming van de knoppen in het volgende voorjaar. Slim, hè?
De 7 beste planten in herfsttooi
Maaike Eras van PlantenTuin Esveld selecteerde haar favoriete planten in herfstkleur voor Groei & Bloei. Dit zijn ze:
_-_28de80_-_cb0c0bc031653a4be1a41ddadd0ad874078a874b.jpg)
1. Japanse esdoorn (Acer palmatum)
De Japanse esdoorn mag niet ontbreken. De cultivar 'Omato' uit de Amoenum Groep kleurt in de herfst spectaculair oranjerood. Echt een blikvanger! Maar er zijn veel Japanse esdoorns die mooi verkleuren, dus nu is het uitgelezen moment om er een uit te kiezen. De plant houdt van luchtige grond en weinig voeding. Ook in een pot doet deze esdoorn het prima, zelfs als bonsai!
_-_28de80_-_c6db99a52c4fa6166ead77f64ca37eb497a3482a.jpg)
2. Gevleugelde kardinaalsmuts (Euonymus alatus)
Deze struik wordt bijna onwerkelijk rood in de herfst. Hij krijgt prachtige kurklijsten die wel wat van vleugels weg hebben, en de knaloranje/roze vruchtjes aan de takken maken het feest compleet. De plant is zeer winterhard en niet windgevoelig. 'Blade Runner' heeft de opvallendste kurklijsten en 'Compactus' wordt niet hoger dan 125 cm. Houdt je tuin het meest van klei? Meng er dan wat scherpzand doorheen, want Euonymus houdt van goed doorlatende grond.
_-_28de80_-_622328c648d29941ddfefbdeec97c78eb2567af7.jpg)
3. Eikenbladhortensia (Hydrangea quercifolia)
De bladeren kleuren niet alleen prachtig rood, ze blijven ook nog eens heel lang aan de plant zitten. In een zachte winter valt het blad pas als de nieuwe knoppen gaan zwellen. Een beetje zon kan de rode kleur stimuleren. Niet alle eikenbladhortensia's kleuren even mooi, maar 'Ruby Slippers' heeft een stabiele kleurontwikkeling. 'Burgundy' verkleurt, zoals de naam al doet vermoeden, naar wijnrood.
4. Japanse notenboom (Ginkgo biloba)
In de herfst verandert de Ginkgo in een boom van goud. Het blad wordt zo geel dat het bijna niet echt lijkt. Het is bovendien een zeer sterke boom, die al bestond vóór de periode van de dinosauriërs. Voor de kleine tuin is G. biloba 'Mariken' een goed alternatief, en 'Menhir' blijft relatief smal, zoals de naam al doet vermoeden. Voor elke tuin is er wel een Ginkgo te vinden!
5. Lampenpoetserstruik (Fothergilla major)
In de bloeiperiode valt deze struik op door de lampenpoetsers die de nog kale struik sieren. Daarna volgt een wat saaiere periode, totdat de herfst zijn intrede doet! Fothergilla dost zich uit in de prachtigste kleuren, van geel tot dieporanje. Fothergilla x intermedia 'Blue Shadow' heeft in de zomer blauwgroen blad, weer eens wat anders dan groen. Hij bloeit in april en houdt van halfschaduw en humusrijke grond. Het is een prachtige heester die niet snel groeit en dus geschikt is voor de kleinere tuin.
_-_28de80_-_a00087984522ba1545293e09eb34e4ee352262c0.jpg)
6. Bloemwilg (Itea virginica)
De bloemwilg vindt het fijn in de halfschaduw, op een niet te droge plek. Een natte plek wordt ook goed verdragen. In de zomer geuren de bloemen naar honing en trekken ze veel bijen aan. In de herfst kleuren de bladeren helderrood. Door de rode kleurstof zijn de blaadjes goed beschermd: ze vallen pas tegen het einde van de winter, of zelfs in het voorjaar, van de plant. Een toppertje, zeker de cultivar 'Henry's Garnet'.
_-_28de80_-_b1d217b4888e3bf0d24866109f1259deccff1d50.jpg)
7. Perzisch ijzerhout (Parrotia persica)
De takken van Perzisch ijzerhout groeien alle kanten op en ook qua herfstkleur is-ie een beetje eigenwijs. De verkleuring begint al vroeg in het najaar en geen blad kleurt hetzelfde: van geel tot oranje tot dieprood, soms zelfs paars. Soms zijn de bladranden al dieporanje terwijl het midden nog groen is. Een Parrotia kan best breed worden, maar er zijn ook smallere cultivars, zoals 'Bella' en 'Vanessa'. 'Felicie' blijft ook vrij smal en kleurt in de herfst prachtig rood.
Haal de herfst je tuin in
Herfstkleur is dus een samenspel van zon, voldoende licht en goede genen. Met de juiste plantkeuze geef je je tuin een grote finale voordat de winter aanbreekt. En nu is een prima moment om te planten, zodat je volgend jaar al kunt genieten.
Over de auteur
Maaike Eras maakt beplantingsplannen voor Esveld Tuinontwerp en geeft tuinadvies. Binnen het team is zij de kennisbron over de bodem, biodiversiteit, inheemse planten en natuurinclusiviteit in tuinen. Meer informatie vind je hier.
Herfst in de tuin
- Het najaar is begonnen: dit kun je allemaal doen
- Bloembollen planten: 10 vragen, 10 antwoorden
- Het gazon in de herfst: tips van redacteur Fransje
