Ook als die omstandigheden er eens een jaar niet zijn, hoef je het niet zonder mooie herfstkleuren te doen. Gerard van Buiten van de Botanische Tuinen Utrecht legt uit waar die kleuren vandaan komen.
Waarom worden bladeren geel en bruin?
Een blad is eigenlijk een klein fabriekje. In de bladgroenkorrels maakt de plant suiker uit licht, lucht en water. In de herfst worden de dagen korter en het licht minder intens, en dan is het niet meer efficiënt om die fabriek te laten draaien. De boom laat het blad dus vallen.
Maar eerst haalt hij de waardevolle bouwstoffen er nog uit, vooral uit het bladgroen. Als dat groen wordt afgebroken en teruggetrokken, blijven de gele en bruine kleuren over die er al in zaten. Dát zien wij als herfstkleur. Een mooi voorbeeld is de linde (Tilia): geel en bruin.
Waarom worden sommige bladeren rood?
Rood is een ander verhaal. Die kleur zie je vooral bij bomen en struiken uit een landklimaat, waar het in de herfst overdag nog flink zonnig is maar 's nachts al koud. Die combinatie zet de plant aan om in het blad een rode kleurstof te maken: anthocyaan. Dat beschermt de bladeren tegen zonnebrand, zodat de boom langer de tijd heeft om zonder celschade de voedingsstoffen terug te halen. En wij genieten ondertussen van het plaatje.
Eén kanttekening van Gerard: herfstkleur is vluchtig. Heb je een kleine tuin, kies dan een struik die ook ánders nog sierwaarde heeft. De schijnels (Clethra alnifolia) bijvoorbeeld kleurt mooi geel én bloeit in de zomer met geurende, crèmewitte trosjes.
Welke struiken en kleine bomen kleuren altijd mooi?
Deze soorten trekken zich weinig van het weer aan en verkleuren betrouwbaar:
- Japanse esdoorn (Acer palmatum)
- herfstpaardenkastanje (Aesculus parviflora)
- appelbes (Aronia)
- krentenboompje (Amelanchier lamarckii)
- toverhazelaar (Hamamelis)
- zuurbes (Berberis koreana en Berberis thunbergii)
- kardinaalsmuts (Euonymus alatus)
- Fothergilla
- gele azalea (Rhododendron luteum)
- gladde sumak (Rhus glabra)
- fluweelboom (Rhus typhina)
- Japanse lijsterbes (Sorbus commixta)
Amberboon (Liquidambar styraciflua)
Hogere bomen met mooie herfstkleur
- kolchische esdoorn (Acer cappadocicum 'Aureum')
- rode esdoorn (Acer rubrum)
- gele pavia (Aesculus flava)
- es (Fraxinus excelsior 'Aurea' en 'Jaspidea')
- sierkers (Prunus sargentii)
- moeraseik (Quercus palustris)
- amberboom (Liquidambar styraciflua): betrouwbaar dieprood, uit Noord-Amerika.
- Perzisch ijzerhout / vlamboom (Parrotia persica): verkleurt van groen via paars en oranje naar geel, volgens Gerard de kampioen. Van nature breed, maar er zijn smalle, opgaande vormen die als klein boompje prima in een kleine tuin passen.
