tekst en beeld Caroline Piek
datum 30-04-2019
update 27-06-206
In de Japanse tuin in het Haagse Clingendael kom je overal bruggetjes, lantaarns en zelfs een theepaviljoen tegen. De objecten behoren tot de verzameling van de toenmalige eigenaresse Marguerite Mary barones van Brienen, bijnaam: freule Daisy.
Onder invloed van de Japanhype maakte zij begin twintigste eeuw meerdere bootreizen naar het land. De freule was nogal doortastend en had een eigen wil. Wars van heersende regels drukte zij een eigen stempel op de tuin.
Welke objecten kun je er vinden en wat symboliseren zij? Remco Bouchier, groenbeheerder van de tuin, legt het uit.
Watervat
Het watervat heeft de vorm van een lotusbloem; het symbool voor zuiverheid. Zo'n vat speelde een cruciale rol in de traditionele theeceremonie. Met behulp van een bamboe lepel reinigden mensen handen en mond.
De combinatie van watervat, lantaarn en een aantal stenen kom je vaak tegen in een Japanse theetuin. Freule Daisy heeft de objecten puur uit esthetische overwegingen geplaatst.
Eiland in de vijver
Als je goed kijkt kun je in het eiland in de vijver de vorm van een schildpad ontwaren. De grote steen moet de kop voorstellen en daarnaast zie je twee kleinere stenen die de poten symboliseren. In Japan staat de schildpad voor een lang leven.
Blauweregen bij het bruggetje
In het voorjaar kun je de blauweregen (Wisteria sinensis) bij het felrode bruggetje bijna niet over het hoofd zien. Freule Daisy plantte deze exotische heester op maar liefst tien plekken in de tuin. Ter ondersteuning groeit de blauweregen op houten stokjes over het water. Sommige takken stammen nog uit de tijd dat de tuin net was aangelegd.
Mossen
Landgoed Clingendael heeft een vrij zure bodem; een ideale plek voor mossen. Je komt hier wel vijftig verschillende soorten tegen, zoals gaaf buidelmos (Calypogeia muelleriana) en fijn laddermos (Eurhynchium praelongum).
Dit bijzondere tapijt maakt de tuin waardevol en heel kwetsbaar. Om die reden krijgt het mos speciale aandacht van de tuinman. Op handen en voeten probeert hij vergrassing tegen te gaan. Als we bomen moeten vervangen, wordt het mos met alle zorgvuldigheid tijdelijk weggehaald. Staat de boom weer op zijn plek, dan leggen we het mos terug.
Het theepaviljoen
Mijn favoriete uitkijkpunt is daar waar je over het water richting het theepaviljoen kijkt. Vanaf hier zie je in één oogopslag alle belangrijke elementen in de tuin. Deze plek geeft mij een gevoel van rust. Ik kan het drukke leven in de stad even van me af laten glijden.
In het theepaviljoen vind je een aanwijzing voor de leeftijd van de tuin. In de nok van het paviljoen is de datum ‘9-7-1913’ aangebracht. De Japanse Tuin is de oudste in zijn soort in Nederland en heeft een hoge historische waarde. Tot omstreeks 1940 zaten er schuifpanelen in het paviljoen.
Tegenwoordig gebruiken we die panelen alleen voor bijzondere gelegenheden, zoals de voorjaarsopening in samenwerking met de Japanse ambassade.
Eikenpaadje: niet typisch Japans
De eiken langs het eikenpaadje zijn niet typisch Japans, maar vervullen wel een heel belangrijke functie in de tuin.
Het dichte bladerdek van de bomen zorgt ervoor dat de kwetsbare moslaag niet te veel zonlicht krijgt. Het kaarsrechte eikenpaadje is een creatieve uitspatting van freule Daisy. Normaal kom je binnen een Japans tuinontwerp vooral slingerende paadjes tegen. Bij elke bocht bieden zij telkens een nieuwe blik op de tuin. Dat staat symbool voor ons eigen levenspad.
Wenssteentjes
Op verschillende plekken in de tuin kom je stapstenen tegen. Ze zijn niet alleen decoratief, maar vervullen ook een belangrijke symbolische functie: bezoekers raken zo bewust van elke stap die zij in het leven zetten.
In het tempeltje staat een beeld van Jizo; beschermer van reizigers, kinderen en zwangere vrouwen. Vaak zie je rond het beeld kleine wenssteentjes liggen, die mensen daar hebben neergelegd.
Bezoek de Japanse tuin in Clingendael
De Japanse tuin ligt in het midden van Landgoed Clingendael, aan de Wassenaarseweg. Volg in het park de routebordjes 'Japanse tuin'. Omdat de tuin oud en kwetsbaar is, is het park slechts een paar weken per jaar open. Toegang is gratis.
Kijk voor actuele openingstijden op denhaag.nl.
