tekst Chris Tilanus en Lara Geeurickx
beeld Sandra Verkic, iStock en Kwekerij Morning Glory
datum 09-12-2025
Veel tuiniers voelen het in de winter al kriebelen: kan ik nu al beginnen? Het lijkt logisch: hoe eerder je zaait, hoe eerder de zomer begint. ‘Niet doen!’, zegt Chris Tilanus van Kwekerij Morning Glory. ‘Leef je uit met het zoeken en bestellen van zaden, maar stel het zaaien zelf nog een tijdje uit.’ Voor wie toch al aan de slag wil, heeft Chris slimme tips.
Waarom vroeg zaaien meestal niet werkt
'Ieder jaar hoor ik het weer: “Hoe eerder ik begin met zaaien, hoe eerder de zomer in mijn tuin begint.” Ik begrijp het enthousiasme, maar zo werkt het niet. Ik heb zelf de test gedaan door dezelfde eenjarigen op meerdere momenten te zaaien, van februari tot april. Spoiler: de beste resultaten kreeg ik met late zaailingen. En dat is logisch. Eenjarigen die je vroeg zaait zullen met voldoende warmte en vocht waarschijnlijk prima opkomen.
Maar daarna hebben ze licht nodig om verder te kunnen uitgroeien, en daarvoor zijn de dagen simpelweg nog te kort. Door lange stengels te maken gaan ze wanhopig op zoek naar daglicht … tot ze slapjes omvallen. Voor de meeste planten werkt vroeg zaaien dus niet, en zeker niet in de winter. Zaai je later in het seizoen, dan krijgt het kiemplantje op elk moment wat het nodig heeft - tot het in mei naar buiten kan. De gouden regel is dus: de natuur volgen, niet onze (ongeduldige) natuur.'
Wat zijn koudekiemers, en waarom hebben ze kou nodig?
'Er zijn uitzonderingen op dit verhaal, en dat zijn de koudekiemers. Die kun je wél nu nog zaaien. De meeste winterharde planten zijn koudekiemers. Zij laten in het najaar hun rijpe zaden in de tuin vallen. Als die meteen zouden ontkiemen, zouden de prille plantjes de vrieskou niet overleven. In plaats daarvan heeft het zaad een slimmere tactiek: in rust gaan tot de kou voorbij is. Pas bij de eerste warmte ontkiemt het. Maar krijgt het zaad die ‘koudeprikkel’ niet, dan ontkiemt het helemaal niet. Die koudeprikkel is dus echt noodzakelijk om koudekiemers aan het werk te krijgen.
De nóg slimmere tuinier heeft daar wat op gevonden: stratificeren, oftewel het zaad ‘om de tuin leiden’ door het een tijdje in de koelkast of de vriezer te leggen. Zelf vind ik die misleiding tussen yoghurt of diepvrieserwtjes nogal omslachtig, maar het principe werkt omdat je kunstmatig die koudeperiode nabootst.'
Koudekiemers zaaien: zo doen wij dat op de kwekerij
'Wij zaaien koudekiemers - zowel eenjarigen als meerjarigen - gewoon met het seizoen mee, dus vanaf het najaar tot februari; dat is de periode waarin koudekiemers hun natuurlijke winterzaai meekrijgen. Dat doen we met vijftig of meer zaden tegelijk in een potje van 9 bij 9 centimeter, gevuld met vochtige zaaigrond. Met een plankje drukken we de zaden aan zodat ze goed contact maken met de aarde. Daar gaat zand of perliet overheen voor een stevig maar luchtig toplaagje. Zo blijven de zaden op hun plek en komt er minder onkruid bij.
We zaaien één soort per potje en zetten er meteen de naam bij. De potjes zetten we buiten, uit de zon en uit de wind maar wel ergens waar de regen erbij kan. Niet in de koude kas dus, want daarin is het overdag al snel te warm. En niet in constante drup, want dan springen de zaden met het opspattende water mee de pot uit. Zo buiten zaaien in potjes werkt voor koudekiemers het beste, omdat ze daar precies de natuurlijke winteromstandigheden krijgen die ze nodig hebben.''
De voordelen van koudekiemers zaaien met deze buitenmethode
'Met deze methode heb je alle voordelen van de natuurlijke omstandigheden in de tuin, mét een paar bonuspunten: je weet precies wat wat is, de zaailingen worden niet overwoekerd én je plant ze straks precies uit waar jij ze hebben wilt. Het geeft bovendien sterke, gelijkmatige zaailingen: precies wat je beoogt met het zaaien van koudekiemers. Zodra ze groot genoeg zijn om vast te pakken, ergens in maart, kun je de plantjes verspenen.
Grotere planten (zoals Persicaria orientalis) gaan dan ieder apart in een potje met tuingrond. Kleinere zaailingen kunnen in toefjes van drie tot zeven bij elkaar. Eind april, begin mei zijn ze dan stevig genoeg om uit te planten in de tuin. Perfecte timing dus!'
Praktische zaaitips voor koudekiemers (van Chris Tilanus)
- Maak zelfgeoogste zaden altijd goed schoon.
Plantenresten en omhulsels die je meezaait kunnen gaan schimmelen, wat jonge kiemplantjes aantast. - Label al je zaden en potjes.
Schrijf de naam op de envelop waarin je de zaden bewaart en zet tijdens het zaaien meteen een label met naam én zaaidatum in elk potje. - Zaai eenjarigen niet eerder dan maart.
Zo groeit de zaailing in één rustige lijn door tot hij eind april of begin mei naar buiten kan. Voor koudekiemers geldt dat je eerder kunt beginnen, maar de rest wacht beter tot het voorjaar. - Bescherm zaailingen buiten.
Vliesdoek of gaas voorkomt dat vogels en muizen zich tegoed doen aan je net opgekomen zaailingen.
Chris Tilanus van kwekerij Morning Glory
Top 6 koudekiemers om nu in de winter te zaaien:
1. Daucus carota ‘Dara’
Wilde peen is de perfecte eenjarige koudekiemer voor wie het weelderige effect wil van een weide vol fluitenkruid maar dan nóg mooier, want de rijke bloemkleur verloopt van witroze naar aubergine. Na de bloei krullen de bloeischermen op, waardoor ze nog lang decoratief blijven. Een onmisbare weefplant voor een zonnige border en mooi in boeketten.
De wilde peen is bovendien een belangrijke waardplant en een magneet voor insecten. Dek de zaden af met een dun laagje zand, want deze plant is een lichtkiemer.
Bestel Daucus carota 'Dara' nu in onze webshop.
2. Orlaya grandiflora
Voor wie van wit houdt: koudekiemer straalscherm (of kantbloem) is écht wit. En dan zijn de buitenste kroonblaadjes ook nog eens hartvormig, wat deze eenjarige schermbloemige een bijzonder elegante uitstraling geeft. Je begrijpt meteen waar de term ‘kantbloem’ vandaan komt.
Na de bloei zijn de stervormige zaaddozen mooi in boeketten. Bloeit ongeveer twee maanden in hoogzomer en houdt van een zonnige, wat drogere plek in de border. Ook dit is een lichtkiemer!
Bestel Orlaya grandiflora nu in onze webshop.
3. Persicaria orientalis ‘Kiss me over the garden gate’
Alleen al voor de naam zou je ’m in je tuin willen. En dan doet deze eenjarige koudekiemer ook nog eens wat zijn naam belooft. In een paar maanden tijd groeit deze imposante bijenlokker je boven het hoofd en dan laat hij zijn felroze bloeiaren naar beneden hangen - om te zoenen, inderdaad.
Hij weet van geen ophouden en bloeit met gemak door tot de eerste vorst. Een rijke aanwinst voor zonnige tuinen met een vochtige, voedzame bodem
Bestel Persicaria orientalis ‘Kiss me over the garden gate’ nu in onze webshop.
4. Dipsacus fullonum
Deze bekende, stekelige tweejarige koudekiemer mag niet ontbreken in de natuurlijke tuin. Grote kaardenbol biedt nectar voor bijen, hommels en vlinders, zaden voor putters, en houdt in zijn komvormige bladeren ook nog eens drinkwater vast voor al die bezoekers.
Het is een snelle groeier die vele maanden mooi is: eerst vanwege de lilapaarse bloemetjes, daarna vanwege de opvallende zaaddozen. Kaardenbol geeft hoogte en structuur in de border maar houdt het beeld luchtig. Hij doet het goed op een zonnige plek in kalkhoudende, vochtige grond.
Bestel Dipsacus fullonum nu in onze webshop.
5. Cichorium intybus / wilde chicorei
Het opvallend blauwe bloemetje dat we allemaal kennen van de wilde bermen. Koudekiemer Wilde Chicorei is een wat nostalgisch plantje ook, dat thuishoort in de ouderwetse kruidentuin.
Dit zusje van het bekendere witlof bevelen we niet bepaald aan voor de smaak, maar wel om de natuurlijke uitstraling in de border en de lange bloei - van juli tot oktober. Cichorei is een meerjarige lichtkiemer en doet het goed in de zon of halfschaduw en in voedselrijke, vochtige grond.
Bestel Cichorium intybus nu in onze webshop.
6. Pastinaca sativa
Een wat vergeten groente en dat is zonde. Niet alleen is koudekiemer pastinaak een waardplant voor meerdere vlindersoorten, het is zeker ook een waardevolle plant in de keuken. Hij bloeit (in het tweede jaar na zaaien) van juli tot september met decoratieve gele schermen.
De witte penwortel heeft een zoete, anijsachtige smaak. Zet pastinaak op een zonnig plekje in kalkhoudende, vochtige en niet al te voedselrijke grond.
Bestel Pastinaca sativa nu in onze webshop.
Bestel deze koudekiemers nu in de webshop van Groei & Bloei
Kwekerij Morning Glory
Chris Tilanus en zijn vrouw Caroline runnen sinds 2014 Kwekerij Morning Glory in Aalsmeer. Ze bieden een breed assortiment aan winterharde vaste planten voor zon en schaduw, eenjarige zomerbloeiers en hanging baskets. De kwekerij opent weer in maart, op zaterdagen, met een helleborusshow.
Kwekerij Morning Glory
Noordpolderweg 6
1432 JH Aalsmeer
Meer informatie: Kwekerij Morning Glory
Benieuwd naar meer koudekiemers? Hier vind je de uitgebreide lijst koudekiemers: bomen, struiken en vaste planten.
