tekst Jeroen Weijmans & Marjolein van den Bout
update 12-06-2026
Wat is hypertufa, en waarom zonder turf?
Hypertufa is een betonmengsel waarbij het grind is vervangen door een vezelige, organische component. Van oorsprong is dat tuinturf, maar dat is een uitputtelijke grondstof die we liever in de veengebieden laten zitten. Je vervangt de turf prima door kokosvezel (cocopeat), bewerkte vezel uit de bolster van kokosnoten, die zich in het mengsel vrijwel net zo gedraagt.
Je kneedt het als klei, het materiaal is solide en het vriest niet kapot. Meer over waarom turf beter in de bodem blijft, lees je in ons verhaal over turfvrij tuinieren.
Het recept hieronder is de simpelste vorm. Op vooral Engelstalige sites zie je vaak perliet of vermiculiet toegevoegd; dat maakt het geheel iets lichter, maar ook duurder.
Het leuke van hypertufa is dat er na verloop van tijd kleine korstmosjes op groeien, waardoor elk object weer anders is. Houd er wel rekening mee dat kokosvezel langzamer verweert dan turf: de putjes en het ruwe, verouderde oppervlak komen er wel, maar je hebt er iets meer geduld voor nodig.
Zelf een plantenbak of trog maken
Benodigdheden
Voor een bak van 40 cm doorsnede, 25 cm diep:
- 2 emmers gewelde kokosvezel (cocopeat), bij voorkeur gebufferd/zoutarm
- 1 emmer metselzand
- 1 emmer cement
- 3 tot 6 liter water (afhankelijk van hoe vochtig de kokosvezel al is)
- een mal, bijvoorbeeld een bloempot, kuip, emmer of bak
Gereedschap
- speciekuip of kruiwagen
- emmer van 10 liter
- schop of metseltroffel
- plastic handschoenen
- stofmondkapje
- stukje bezemsteel of pijpje
Bak maken van hypertufa
Vooraf: kokosvezel wellen
Cocopeat komt meestal als geperst blok. Leg het blok een nacht in een emmer water tot het volledig is opgezwollen. Knijp het overtollige water eruit en meet daarna pas je 2 emmers af. Koop bij voorkeur een gebufferde, zoutarme variant, want los zout en cement gaan niet goed samen.
Werkwijze
- De mal moet enigszins taps toelopen, anders is het lastig om je creatie te bevrijden. Bedenk dat het eindresultaat in hoogte en doorsnede ongeveer 10 cm kleiner uitvalt; houd daar rekening mee bij het kiezen van je mal.
- Wil je een vrije, organische vorm of een hoekbloembak, graaf de vorm dan in de grond uit. Het gat dient als mal en moet aan alle zijden zo'n 5 cm groter zijn dan de gewenste eindmaat.
- Zet de mal neer waar je eromheen kunt lopen, of graaf de gewenste vorm uit.
- Zet voor je de cement- of zandzak opent het mondkapje op tegen het stuiven, en draag handschoenen tegen huidirritatie.
- Meng in de speciekuip of kruiwagen het droge cement en metselzand met een schopje of metseltroffel tot een egaal mengsel.
- Voeg de gewelde kokosvezel toe en mix opnieuw, zo'n 5 minuten, tot alles goed gemengd is.
- Voeg als laatste beetje bij beetje water toe. Omdat de kokosvezel al vochtig is, heb je minder water nodig dan je denkt: begin met circa 3 liter, tot je het mengsel (de mortel) tot een bolletje kunt kneden. Te droog? Voeg dan geleidelijk wat meer toe, maximaal 6 liter.
- Pak de mortel met handschoenen uit de kuip en begin op de bodem met verdelen. Werk daarna langzaam omhoog. De wanddikte, ook op de bodem, is ongeveer 4 tot 6 cm.
- Druk de mortel steeds stevig aan en let erop dat de laag overal even dik is.
- Haal tot slot wat mortel in het midden van de bodem weg voor het afwateringsgat. Steek er een stukje bezemsteel in voor een mooi rond gat.
- Laat je creatie vijf dagen uitharden. Verwijder de mal voorzichtig met een draaibeweging, of haal de bak uit de grond (eerst rondom losmaken met een spade en de aarde eraf spoelen).
- Ruw het gladde oppervlak desgewenst voorzichtig op met een staalborstel.
Beeld van hypertufa
Zelf een beeld maken
Voor een beeld gebruik je dezelfde mortel als voor de plantenbak, maar dan verdund tot een gietmengsel: vloeibaar, zoals yoghurt. Gebruik dus meer water. Houd ook hier rekening met de kokosvezel; voeg het water geleidelijk toe tot de juiste, gietbare consistentie en stop zodra die bereikt is.
Benodigdheden
- een beeld met duidelijke, niet te gedetailleerde vormen (dat geeft de beste afdruk in het zand)
Gereedschap
- een bak van minimaal 40 cm diep, gevuld met zandbak- of straatzand (andere zandsoorten zijn ongeschikt). De bak moet zo'n 60 cm langer zijn dan het beeld.
- eventueel steigerbuis van ongeveer 1 m
Werkwijze
- Zorg dat het zand vochtig is.
- Leg het beeld met de reliëfzijde in het zand. Druk het zand stevig aan rond het beeld, zodat er minstens 15 cm zand tegenaan zit.
- Til het beeld nu heel voorzichtig op. Ziet de afdruk er mooi uit, dan vul je die voorzichtig met de mortel.
- Schenk de mortel steeds op dezelfde plek in, dan beschadigt de afdruk niet.
- Bij beelden tot 60 cm lengte en 20 cm dik is geen bewapening nodig. Gebruik bij grotere of heel dunne beelden kippengaas als bewapening. Leg het gaas in de mortel als de afdruk halfvol is.
- Wacht zo'n vijf dagen voordat je het beeld optilt en schoonspoelt.
Tips
- Geef de plantenbak een kleurtje door wat cementkleurstof (bij de bouwmarkt) door het water te mengen voordat je dat bij de mortel doet.
- Steek bij een beeld na het vullen van de mal een ijzeren buis, steigerbuis of betonijzer in de mortel, en laat die onderaan 40 à 50 cm uitsteken. Daarmee veranker je het beeld in de grond.
- Wil je de verwering een handje helpen? Een dun laagje natuurlijke yoghurt of karnemelk op het oppervlak stimuleert mos- en korstmosgroei.
En dan: beplanten
Heb je je trog klaar? Zo beplant je 'm met rotsplanten tot een mini-rotstuin.
