Van saaie tuin naar levendige tuin: zo begin je met het ontwerp

Duurzaam ontwerp voor alle seizoenen

De eerste is Lidion Zierikzee. Zij is deskundig op het gebied van moestuinieren volgens de permacultuurmethode. Terwijl ik bij wijze van spreken al klaarsta met de spade voor het wippen van tegels en het uitscheppen van planten, komt zij met een opmerking die tot nadenken stemt.

“Heb je al goed geobserveerd?”, vraagt ze. “Voor een echt duurzaam en passend ontwerp observeer je het liefst eerst alle seizoenen. Want zo kom je erachter hoe de dieren in je tuin bewegen, waar water blijft liggen, hoe de wind waait, waar de zon komt, waar het droog is of schaduwrijk."

"En belangrijk: hoe je zelf beweegt in die tuin. Je gaat waarschijnlijk olifantenpaadjes ontwikkelen en ontdekken hoe je met je fiets manoeuvreert. Je hebt héél wat tijd nodig voor dat observeren. Anders moet je daarna nog veel aan de tuin werken omdat het niet klopt, of blijk je zelfs echt onhandige beslissingen te hebben genomen in het begin.”

Lidion toont een observatieformulier dat ze gebruikt bij workshops. Het is gebaseerd op ‘droog’ observeren met je zintuigen, dus zonder oordeel over ‘bah, onkruid’ of ‘hé, wat lelijk’. Ook kun je erop aangeven waar obstakels staan, zoals een muur of boom, en waar je water heenloopt – “ga naar buiten als het keihard regent” – of het zinderend heet is.

Met die kennis kun je de juiste planten en bomen op de juiste plekken zetten en verleg je misschien zelfs je pad of terras. “Je wilt samenwerken met die plek. Luister naar het land”, zegt Lidion, terwijl ze daarna allerlei fouten opsomt die ze zelf uit ongeduld maakte.

“Toegeven: ik ben zelf ook meer een observeerder tijdens het proces. Dus al doende steeds goed blijven kijken, dat is wel mijn advies.”

Oké, duidelijk: observeren en geen overhaaste grootse beslissingen nemen.

Durf ook radicaal anders te denken

Ik steek mijn licht verder op bij Nina Hovers, een ontwerpster van ecologische tuinen. Op basis van mijn kattenbelletje schetst zij haar visie. Wow, ze vaagt rigoureus de hele oprit weg!

“Laat die auto maar op straat staan. Dan kun je een minipark maken waarin je echt kunt wandelen en telkens nieuwe dingen ziet en beleeft."

Hergebruik wat er al in de tuin is

Ik laat ook ecologisch tuinontwerpster Sifra Timmermans, lid van Wilde Weelde, naar mijn project kijken. Zij komt ter plaatse tips geven.

“Dat gekke overkappinkje met bonte klimop dat jij weg wilt hebben omdat er een raam achter zit, is nu de enige plek waar vogels nog wat aan hebben. Misschien kun je die plant behouden door een klimconstructie te maken, waar je doorheen kijkt vanuit je tuinkantoor.”

De gemetselde bakstenen border bij de schutting vertoont scheuren. Sifra adviseert: “Die is wel mooi voor variatie in hoogte. Hergebruik die stenen in een stapelmuurtje, dat mag er best een beetje vervallen uitzien."

"En het is wel een heel rechte lijn nu, dus als je die wat ronder maakt en doortrekt, krijg je meer verschillende biotopen. Vervolgens kun je de vijver in die gebogen muur laten vallen.”

Geef regenwater een plek in het ontwerp

We belanden bij de regenton en de regenpijpen.

“Je hebt best wat dakoppervlak. Je kunt tussen pad en vijver een verlaagde grindgoot maken waar regenwater doorheen filtert, naar een wadi met verder filterende planten, waarna het in de vijver loopt. Regenwater direct de vijver in laten stromen is namelijk niet goed voor de waterkwaliteit. Zo krijg je een dynamische plek. Daaromheen maak je een bloemrijk gazon.”

Die regenton staat trouwens op een plek waar het water te snel opwarmt, merkt Sifra op. Dat is niet bevorderlijk voor de waterkwaliteit.

“Werk ’m weg met een klimplant, of vlecht er iets omheen, dan blijft je water koel. Of zet ’m aan de overkant tegen de garage. Dat putje kun je handhaven als back-up.”

Sifra raadt me aan bij mijn kantoor nog een zitje te maken. “Daar heb je avondzon, en doe ook nog een zitje in de stapelmuur voor zonnige winterdagen.”

Ook lezen: Regentonnen: 8 vragen en antwoorden

Gebruik bomen en struiken voor beschutting

Sifra denkt dat de wind zou kunnen trekken in de achtertuin, omdat de zuidwestenwind precies tussen huis en garage door kan komen. “Als je dat merkt, zet dan op de huidige oprit een struik die de wind wegvangt.”

De ligusterhaag is een prachtige inheemse toevoeging, dus die moet ik zeker behouden, zegt Sifra. “Snoei zo’n haag niet in één keer, maar laat elk jaar een deel bloeien voor de bijen. Plaats onderaan de heg hondsdraf en verwilderingsbolletjes als winterakonieten en oude wijfjes (Ipheion)."

"Misschien kun je de haag 10 centimeter terugsnoeien, om net even iets meer ruimte te maken voor een voedselbosstruweel. Kijk ook even naar de vorm, er lijken nu een paar rare happen uit te zijn, dat kan vloeiender. Liguster kun je trouwens perfect composteren, als je het snoeisel in kleine stukjes knipt.”

We lopen door naar voren. Sifra met mijn schets in de hand:

“Voor het huis heb je een leuke plek voor een avondzonzitje, met mooi uitzicht. Je wilt daar privacy. Dus als je zit, dat niemand je ziet. Ik zou het terrasje verder naar voren schuiven. Dan kun je daarachter nog een plantenborder maken en de planten opbouwen in hoogte. Zo wordt het knus.”

“Jouw takkenril is een goed idee, daar kun je al je grotere snoeitakken op gooien. Maak ’m niet te breed, een halve meter is genoeg. Daarachter kun je dan hogere struiken zetten.”

En dan staan we op de stoep te kijken naar de ‘cottage’. Sifra vindt het een goed plan om de heg te doorbreken met een boog.

“Zo krijg je hoogte. Jouw paadje zou ik een slingervorm geven, met stapstenen in het gras. Dan maak je rechts ervan een bloemrijk stuk en links een rustige plek, een rommelhoekje voor beestjes. Van buitenaf ziet het er met die haag toch strak uit en wat erachter gebeurt is dan niet zo zichtbaar.”

Welke adviezen neem ik over?

Wat een hoop extra tips en ideeën! Ik ga overnemen uit deze extra adviezen:

• goed observeren en de plek leren kennen, bijvoorbeeld kijken of die wind inderdaad trekt;
• zitjes achterin maken;
• kijken of ik achterin de klimop met wat snoeien kan handhaven;
• huidige muurbak afbreken en er een ronde, verhoogde border met stapelmuur van maken rond de vijver;
• naast een vijver ook een wadi maken en de regenton naar een koelere plek verplaatsen;
• een slingerpad en verrassende ontdekkingsroute maken;
• de haag iets anders snoeien en onderaan verwilderingsbolletjes planten.

Extra ontwerptips voor je eigen tuin

• Zoek online naar de geschiedenis van je locatie. Die vertelt je namelijk wat over de bodem.
• Ga uit van zonering. Zone 1 en 2 zijn vlak bij je huis. Daar ben je vaak en doe je veel. In zone 4 en 5 doe je weinig. Dat zijn de plekken waar dieren en wilde planten hun gang kunnen gaan. Zone 3 zit er vanzelfsprekend tussenin.
• Zet planten die je meeverhuist tijdelijk in potten, kuil ze in of maak van een hoek een tijdelijke ‘nursery’ tot je weet waar ze écht tot hun recht komen.
• Maak van oude dakpannen een stroompje van de regenpijp naar de wadi.
• Combineer functies en elementen, bijvoorbeeld met het stapelstenen muurtje: naast een afscheiding ook meteen een zitplek.
• Maak verhoogde moestuinbakken van stoeptegels en grond uit het vijvergat.
• Zet een hogere boom op de plek waar buren zicht in je tuin hebben.

Katja's klustuin

Dit jaar maakt Katja van haar versteende tuin een biodivers paradijs. De eerstvolgende klus wordt: de betonnen schutting wegwerken met een wilgentenen haag.