tekst Maaike Eras
beeld iStock
datum 06-10-2026
Waarom bloeien sommige planten in de winter?
Winterbloei heeft voor sommige planten een duidelijk voordeel: er zijn minder bloeiende planten en dus minder concurrentie. Bestuivende insecten hebben minder keus, waardoor de kans op insectenbezoek groter wordt. Om insecten te lokken, geven winterbloeiers vaak een sterke geur af en produceren ze relatief veel nectar.
Welke insecten zijn er in de winter?
Ook in de winter zijn er insecten op zoek naar nectar en stuifmeel. Op zachte dagen in februari zie je al grote hommels vliegen. De hommelkoningin heeft vroeg in het jaar veel energie nodig en zoekt daarom nectar. Zweefvliegen zijn al actief bij 6 °C. De citroenvlinder, vaak de eerste vlinder die in ons land wordt gespot, laat zich eind februari al zien.
Waarom bloeien de hazelaar en de els in de winter?
Sommige planten worden niet door insecten, maar door de wind bestoven. De hazelaar en de els produceren daarvoor enorme hoeveelheden stuifmeel in hun mannelijke katjes. Omdat de takken nog kaal zijn, kan het stuifmeel de vrouwelijke bloemen makkelijk bereiken. De hazelaar staat soms al eind december in de startblokken. De gele katjes vallen op, terwijl de kleine rode vrouwelijke bloemetjes nauwelijks zichtbaar zijn.
Tips voor de mooiste winterbloei
- Kies voor winterbloemen met nectar maar vergeet ook de windbestuivers niet. Ook die leveren stuifmeel, een eiwitbron, voor de vroege insecten.
- Plant bolletjes. Vooral de krokus is een belangrijke vroege nectarbron.
- Plant vaste schaduwplanten. Plant tussen struiken en onder bomen een onderlaag van vaste schaduwplanten. Die bloeien vaak vroeg in het voorjaar met een nabloei in de herfst. In een milde winter vergeten ze soms te stoppen met bloeien.
- Laat madeliefjes in het gras staan. Deze onvermoeibare bloeier bloeit zelfs in januari, mits de temperatuur niet te laag is.
- Wacht met snoeien tot het voorjaar. Snoei winterbloeiers niet in het najaar maar na de bloei in het voorjaar. Wilgen worden vaak in februari geknot. Het is fijn als er enkele wilgen niet worden geknot, zodat ze katjes kunnen vormen. Deze bomen komen het jaar erop weer aan de beurt.
- Vorm ongelijke driehoeken. Laat winterbloeiers in ongelijkzijdige driehoeken in de tuin terugkomen. Op deze manier blijft de tuin in evenwicht.
- Plant langs het pad. Wil je in de winter bloemen ruiken? Plant winterbloeiers langs het pad.
Extra tip: Ga in februari eens naar de Hamamelis-dagen in Arboretum Kalmthout in België. Je weet niet wat je ziet en ruikt!
De 7 beste planten voor winterbloei
Maaike Eras van PlantenTuin Esveld selecteerde haar favoriete winterbloeiers voor Groei & Bloei. Dit zijn ze:
1. Camelia (Camellia sasanqua)
De bekendste Camellia is C. japonica, die aan het eind van de winter bloeit. C. sasanqua is sierlijker en bloeit al vóór de winter. Bij vorst stopt de bloei, maar zodra het weer boven nul is, gaat de plant verder. De bloemen vallen af na de bloei, dus je houdt geen uitgebloeide dotten aan de plant. De meeste ruiken heerlijk. Enkelbloemige cultivars zijn fijn voor insecten: een gevulde bloem heeft minder meeldraden en is minder toegankelijk. Een klassieker is Camellia 'Crimson King'.
2. Cyclaam (Cyclamen coum)
Als je 's winters door de Hortus van Leiden loopt, zie je tapijten van Cyclamen coum. Deze knolvormende plant verwildert makkelijk en bloeit met kleine, opstaande bloemen in roze, paars of wit. Al snel verschijnt ook het blad, dat er bij iedere plant anders uitziet. Zo is er een met een bladtekening die lijkt op een kerstboom ('Christmas Tree'). De bloei kan tot eind maart/begin april duren. Deze topper staat graag in halfschaduw bij een boom, op goed doorlatende humusrijke grond.
3. Papierstruik (Edgeworthia chrysantha 'Grandiflora')
Wat een bijzondere plant. In de winter verschijnen witgele, hangende bloemknoppen. Zodra de struik bloeit, richten die zich op. De geur van een Edgeworthia vergeet je nooit! De struik heeft een open, elegante groeiwijze en frisgroen blad. Hij houdt van humusrijke, goed doorlatende grond. 'Grandiflora' (foto) heeft grotere bloemen dan de soort. E. chrysantha 'Red Dragon' bloeit oranje, maar is minder sterk.
4. Toverhazelaar (Hamamelis x intermedia)
Al in januari bloeien de eerste toverhazelaars (Hamamelis). De lintvormige bloemen variëren van zachtgeel tot diep oranje en vallen goed op aan de kale takken. Bij zacht weer verspreiden ze een subtiele, kruidige geur. Hamamelis groeit langzaam en wordt meestal vrij breed. 'Westerstede' groeit opgaand en past daardoor ook in een kleinere tuin. De toverhazelaar staat het liefst in lichte schaduw, op humusrijke, lichtzure grond.
5. Wilg (Salix)
Een van de eerste voedselbronnen voor bijen is de wilg. In een periode met weinig bloei produceert-ie royaal stuifmeel en wat nectar. Het stuifmeel is een eiwitbron voor larven en jonge bijen. Ook de katjes van de Japanse sierwilg (Salix gracilistyla 'Mt Aso') zijn populair bij bijen en bloemschikkers. Ze zijn niet geel, maar roze. De struik groeit compact en staat graag zonnig, in vochtige maar wel doorlatende grond.
6. Vleesbes (Sarcococca)
De vleesbes is wintergroen en bescheiden van formaat. Van december tot maart verschijnen kleine witte bloemen langs de takken. Zo klein als ze zijn, zo intens is hun geur. Sarcococca confusa vormt een compacte struik en is geschikt als kleine haag. De geur is bij deze soort het sterkst. Na de bloei verschijnen donkere bessen. S. hookeriana (foto) groeit losser en is geschikt als kruipende bodembedekker. Vleesbes groeit goed in humusrijke, doorlatende, lichtzure tot neutrale grond in (half)schaduw.
7. Staartaar (Stachyurus)
De staartaar is een sierlijke struik met zachtgele bloemen in slanke, hangende trossen langs de kale takken. Na de bloei verschijnt frisgroen blad, terwijl de struik luchtig blijft. De bloemen zijn prachtig op de vaas. Knip ze niet te vroeg, want dan komen ze niet meer uit. Stachyurus praecox bloeit vroeg; 'Rubriflorus' heeft bloemen met een rood blosje. Staartaar staat graag in zon of halfschaduw, op humusrijke, goed doorlatende grond. Voor een kleine tuin wordt hij wat groot.
Waarom winterbloeiers in de tuin?
Winterbloeiers brengen kleur, geur en leven in de tuin op een moment dat veel planten nog in rust zijn. Van vroege bollen en struiken tot wintergroene bodembedekkers: er is verrassend veel te beleven. Bovendien zijn de bloemen een belangrijke voedselbron voor de eerste actieve insecten. Met de juiste planten is de winter in de tuin dus allesbehalve saai.
Over de auteur
Maaike Eras maakt beplantingsplannen voor Esveld Tuinontwerp en geeft tuinadvies. Binnen het team is zij de kennisbron over de bodem, biodiversiteit, inheemse planten en natuurinclusiviteit in tuinen. Meer informatie vind je hier.
Winter in de tuin
- Winterse blikvangers: dit zijn de mooiste planten met een wintersilhouet
- Bloembollen planten: 10 vragen, 10 antwoorden
- Winterviolen: planten in het najaar, de hele winter kleur
