Grote centaurie kom je in de natuur niet vaak meer tegen: de bloemen worden bezocht door vlinders, wilde bijen, kevers en hommels
tekst Marijke Akerboom
datum 19-6-2025
update 27-06-2026
Vroeger zag je overal tussen het graan de mooie blauwe kleur van de eenjarige korenbloem (Centaurea cyanus). Akkeronkruiden als deze zijn aangepast aan de landbouw: hun zaad kiemt alleen als de grond goed door elkaar wordt gewerkt.
In je tuin kom je er daardoor niet ver mee. De inheemse korenbloemen die het hier wél goed doen zijn de meerjarige soorten uit dezelfde familie: Centaurea scabiosa, jacea, stoebe en montana. Ze zijn allemaal waardevol voor insecten en vragen weinig van je.
Planten die hier van nature thuishoren trekken dus veel leven. Bovendien zijn ze vaak prachtig, maar omdat we ze in de natuur bijna niet meer tegenkomen, zijn we dat vergeten.
Hoe inheemse korenbloemen insecten lokken
De bloemen van Centaurea behoren tot de composieten. Elke bloem bestaat uit heel veel afzonderlijke buisbloemetjes, elk met een eigen stamper en meeldraden. De nectar zit onderin de bloem, zodat een insect dat nectardrinkt automatisch langs het stuifmeel komt. Een deel daarvan blijft aan hem plakken en belandt zo op de stamper van de volgende bloem.
Grote centaurie en bergcentaurie hebben bovendien een krans van buitenste bloemen die geen nectar of stuifmeel bevatten. Fopbloemen: bedoeld om insecten van ver te lokken, waarna de echte buisbloemetjes het werk doen. Juist die fopbloemen maken centauries zo aantrekkelijk om naar te kijken.
Grote centaurie (Centaurea scabiosa)
In de natuur kom je de grote centaurie niet vaak meer tegen. Hij groeit nog op de kalkrijke hellingen van Zuid-Limburg en in het rivierengebied. In de tuin doet hij het prima op een zonnige plek met droge, zanderige en bij voorkeur kalkrijke grond, bijvoorbeeld tegen een zonnige muur of bij het terras.
Grote centaurie wordt tot een meter hoog en heeft paarsrode bloemen van juni tot september. De buitenste bloemen zijn de fopbloemen: groot en opvallend, maar zonder nectar. De echte buisbloemetjes zitten binnenin. De bloemen worden bezocht door vlinders, wilde bijen, kevers en vooral hommels.
Knoopkruid (Centaurea jacea)
Knoopkruid zie je nog redelijk vaak in het wild, op zonnige bermen en dijken. In de tuin doet hij het op vrijwel elke grond, op een open, zonnige plek. De hoogte, 30 tot 120 centimeter, hangt af van de voedselrijkdom en vochtigheid van de bodem.
De bloemen zijn paarsrood en te zien van juni tot oktober. Maar liefst 22 soorten solitaire wilde bijen vinden er stuifmeel en nectar. Er komen ook veel vlinders op: de kleine vos, de distelvlinder en de argusvlinder. Sommige nachtvlinders overwinteren zelfs in de uitgebloeide bloemen, eten de zaden op en verpoppen zich erin.
Knoopkruid (Centaura jacea) trekt maar liefst 22 soorten solitaire wilde bijen voor stuifmeel en nectar
Een vaste bezoeker is de pluimvoetbij: een vrij grote bij met opvallend dikbehaarde, oranje achterpoten die lijken op pluimen. Met die harige poten vervoert ze stuifmeel, maar ze gebruikt ze ook om haar nest uit te graven.
In een zanderige bodem maakt ze een hoefijzergang van 30 tot 70 centimeter diep, met zijgangen voor haar nestcellen. Ze mengt het stuifmeel met een beetje nectar tot een bal en zet die op drie korte pootjes, zodat hij niet in aanraking komt met de vochtige bodem. Op de bal legt ze een eitje en dan sluit ze de cel.
Pluimvoetbijen nestelen graag met veel bij elkaar. Ze kiezen soms een terras of parkeerplaats omdat er onder de tegels een dikke laag zand zit.
Via de voegen tussen de tegels maken ze hun ingang, en dan verschijnen er hoopjes zand. Zie je die? Laat ze dan zitten. Na zes weken zijn de bijen klaar en de zandhoopjes weer weg. De nieuwe generatie komt pas een jaar later boven de grond.
Rijncentaurie (Centaurea stoebe)
De rijncentaurie is via de stroming van de Rijn vanuit Midden- en Oost-Europa meegekomen en heeft zich langs de grote rivieren gevestigd. Het is een kortlevende vaste plant met smalle, grijze bladeren en lila bloemen.
Hij wordt tot 80 centimeter hoog en bloeit van juli tot oktober, als veel andere planten al klaar zijn. Dat maakt hem waardevol: hommels, vlinders en zweefvliegen die laat in het seizoen nog voedsel zoeken, zijn blij met hem.
In de tuin wil hij op een zonnige plek met vrij droge grond. Kalk wordt op prijs gesteld, maar in gewone tuinaarde doet hij het ook prima.
Rijncentaurie bloeit van juli tot oktober, als veel andere planten al klaar zijn. Hommels, vlinders en zweefvliegen zijn hem dankbaar
Bergcentaurie (Centaurea montana)
De bergcentaurie is niet van oorsprong inheems: hij komt uit Midden- en Zuid-Europa.
Maar in de tuin is hij een betrouwbare plant, en hij wordt door wilde bijen en hommels goed bezocht. Hij heeft prachtig blauwe bloemen van juni tot juli en wordt niet hoger dan 50 centimeter.
Zijn plek is in de halfschaduw, in voedzame en iets vochtige grond. Net als de andere centauries heeft hij buisbloemen omringd door een krans fopbloemen.
Bergcentaurie is niet inheems, maar een betrouwbare plant. Hij wordt door wilde bijen en hommels goed bezocht
Hoe zaai je inheemse korenbloem?
Inheemse korenbloem zaai je in het voorjaar of in de nazomer.
- Zaai van april tot mei, of van augustus tot september
- Bij een temperatuur van circa 20 °C ontkiemen de zaden binnen twee weken
- Zaai in potten of bakjes voor meer controle, of direct in de vollegrond
- Dek het zaad heel licht af: nooit dikker dan de zaaddikte zelf
- Verspeen de plantjes als ze groot genoeg zijn
Combinatietips
Grote centaurie (Centaurea scabiosa) staat mooi op een droge, zonnige plek bij trommelstokjes (Allium sphaerocephalon), vedergras (Stipa tenuissima 'Ponytails') en bruinbladige venkel (Foeniculum vulgare 'Rubrum').
Knoopkruid (Centaurea jacea) combineert goed met Verbena officinalis 'Bampton', de gewone margriet (Leucanthemum vulgare) en Salvia nemorosa 'Caradonna'.
Rijncentaurie (Centaurea stoebe) past bij parelgras (Sporobolus heterolepis), Scutellaria incana en Penstemon 'Garnet'.
Bergcentaurie (Centaurea montana) staat mooi bij nagelkruid Geum 'Totally Tangerine', kattenkruid Nepeta 'Dawn to Dusk' of Kalimeris-soorten.
4 x meerjarige (inheemse) korenbloem bestellen
Van deze vier soorten kun je zaad bestellen:
1. Grote centaurie (Centaurea scabiosa)
Inheemse meerjarige voor een zonnige, droge plek. Wordt tot een meter hoog met paarsrode bloemen. De buitenste bloemen zijn fopbloemen: opvallend maar zonder nectar. Bezocht door vlinders, wilde bijen, kevers en hommels.
Standplaats: zon
Hoogte: 100 cm
Kleur: paarsrood
Bloei: juni-september
Zaaien: april-mei of augustus-september
Insecten: vlinders, wilde bijen, kevers, hommels
Bestel zaad van grote centaurie (Centaurea scabiosa)
_-_28de80_-_74225a933d62d2561f5a8ebe26943b0b6ad51991.jpg)
2. Knoopkruid (Centaurea jacea)
Inheemse meerjarige die op vrijwel elke zonnige plek staat. Trekt 22 soorten solitaire wilde bijen, plus vlinders en zweefvliegen. Hoogte afhankelijk van bodemkwaliteit. Sommige nachtvlinders overwinteren in de uitgebloeide bloemen.
Standplaats: zon
Hoogte: 30-120 cm
Kleur: paarsrood
Bloei: juni-oktober
Zaaien: april-mei of augustus-september
Insecten: 22 soorten solitaire bijen, kleine vos, distelvlinder, argusvlinder, zweefvliegen
Bestel zaad van knoopkruid (Centaurea jacea)
_-_28de80_-_b70453baf8a34443627c643325313a7f10158c84.jpg)
3. Rijncentaurie (Centaurea stoebe)
Kortlevende vaste plant met smalle, grijze bladeren en lila bloemen. Bloeit laat in het seizoen, als veel andere planten al uitgebloeid zijn. Waardevol voor hommels, vlinders en zweefvliegen in late zomer en herfst.
Standplaats: zon
Hoogte: 80 cm
Kleur: lila
Bloei: juli-oktober
Zaaien: april-mei of augustus-september
Insecten: hommels, vlinders, zweefvliegen
Bestel zaad van rijncentaurie (Centaurea stoebe)
_-_28de80_-_d009f45348dbb3589c84d2d4583c0179239ab075.jpg)
4. Bergcentaurie (Centaurea montana)
Niet-inheemse soort uit Midden- en Zuid-Europa, maar een betrouwbare tuinplant die goed wordt bezocht door wilde bijen en hommels. Prachtig blauwe bloemen in halfschaduw.
Standplaats: halfschaduw
Hoogte: 50 cm
Kleur: blauw
Bloei: juni-juli
Zaaien: april-mei of augustus-september
Insecten: wilde bijen, hommels
Bestel zaad van bergcentaurie (Centaurea montana)
Over de auteur
Marijke Akerboom kweekt inheemse planten op haar kwekerij Ninabel in het Groningse Boerakker. Haar kennis van wilde planten en insecten gebruikt ze ook voor het geven van lezingen en het schrijven van artikelen. En natuurlijk in haar eigen tuin, waar het krioelt van het leven.
Bezoek
Kwekerij Ninabel
Hoge Tilweg 47
9362 VC Boerakker
De kwekerij is een paar dagen per jaar open; bekijk de openingstijden. www.ninabel.nl
Meer zelf zaaien
Zin om meer te zaaien? Zaai ook natuur in je tuin met vaste lathyrus, echte koekoeksbloem of inheemse geraniums.
Marijke Akerboom (beeld Sandra Verkic)
Special Vogel & vlindertuin
Meer ideeën om je tuin levend te maken, vind je in de Vogel- & vlindertuin-special van Groei & Bloei, een magazine van 156 pagina's gemaakt in samenwerking met de Vlinderstichting en Vogelbescherming Nederland. De special staat vol tuinreportages, plant- en zaaitips en soorten die vlinders, bijen en vogels naar je tuin halen.
