tekst en fotografie Robbert Lauret
datum 17.12.2025
De bodem: waar biodiversiteit begint
Nu, in het midden van de winter, lijkt het wellicht of we niets aan de tuin kunnen doen om deze meer biodivers te maken, maar schijn bedriegt. Biodiversiteit gaat namelijk niet alleen over zaken die we zien. De grootste soortenrijkdom bevindt zich namelijk onder onze voeten, in de bodem. Als moestuinier weet ik hoe belangrijk een goede bodemstructuur is, maar ook in de siertuin is dit van onschatbare waarde.
Het Groei & Bloei Tienpuntenplan hangt ingelijst op mijn schrijfkamer. Met een groene stift omcirkeld: voed de bodem en spit liever niet. Zeven woorden waar een wereld achter schuil gaat. Wie de bodem echt wil voeden gaat aan de slag met zelfgemaakte compost.
Een goed begin: orde en inzicht
Meer biodiversiteit in de tuin, dat klinkt al snel als ‘de boel de boel laten’, rommelige hoekjes in de tuin en woekerend onkruid. Dat past helemaal niet bij mijn tuinstijl. Natuurlijk gebruik ik geen bestrijdingsmiddelen of kunstmest, maar verder ‘werk’ ik graag in de tuin. Een mooie border, een strak geknipte haag, vormsnoei en leifruit.
Ik ben een opgeruimd type, heb geen rommelhoekjes want daarvoor kweek ik veel te graag planten. Elke centimeter is benut. Tijdens een reis naar de prachtige tuinen van Great Dixter in het Engelse Sussex begon een lampje te branden.
Een onverwachte les uit Engeland
Wie aan een Engelse tuin denkt, denkt wellicht niet gelijk aan biodiversiteit. Eerder verschijnen er gedachten aan uitbundige borders en perfecte gazons. Toch besloot Fergus Garrett, hoofdtuinman van Dixter, een onderzoek te laten uitvoeren naar de biodiversiteit in de tuin. Men vermoedde dat de wilde bloemenweides het meest divers waren en de drukbezochte en intensief verzorgde tuinkamers het minst. Verrassing: het tegenovergestelde bleek waar.
De plek met de hoogste biodiversiteit was de ‘verzonken tuin’, een tuinkamer met waterpartij, gestileerde borders, strak geknipte hagen en 55.000 paar voeten per jaar. Ik heb de betreffende alinea in het onderzoek wel tien keer gelezen omdat ik het niet kon geloven. Een tuinvrouw in Dixter bevestigde het nog eens voor me en ik maakte een klein vreugdedansje. Intensief tuinieren en biodiversiteit kunnen elkaar versterken.
De onderzoekers geven in het artikel een mogelijke verklaring voor de hoge biodiversiteit in een tuin. Een tuin lijkt qua biotoop het meest op een bosrand. Een overgang van bomen naar open land, met hier en daar nog verstopmogelijkheden. In een goede tuin wisselen zon en schaduw elkaar af, er zijn bomen, heesters, vaste planten en wellicht een waterpartij. De soortenrijkdom is het grootst in de grensgebieden van zon naar schaduw, nat naar droog.
Robbert Lauret: 'Als moestuinier weet ik hoe belangrijk een goede bodemstructuur is, maar ook in de siertuin is dit van onschatbare waarde'
Waarom een composthoop het echte begin is
De basis van elke gezonde tuin is een composthoop. Voor tuiniers die nog geen composthoop hebben is er echt werk aan de winkel. Een composthoop is het beste wat je voor de tuin kunt doen. We sluiten kringlopen op eigen erf, plantmateriaal wordt omgezet in een bodemverbeteraar waardoor planten weer beter gaan groeien. En je bespaart een hoop werk en energie door het afval in je eigen tuin om te zetten in plaats van het af te voeren naar de milieustraat.
Het voorjaar is een uitstekend moment om met een composthoop te beginnen. Nog even en je hebt weer emmers vol onkruid en snoeimateriaal. Wie echt goede compost wil maken, begint een hoop bij voorkeur in de schaduw. Heb je een ongebruikt donker hoekje in de tuin? Dan verandert een composthoop die plaats in een knooppunt voor bodemleven. Voorkom in elk geval een composthoop in de volle zon, de temperaturen op zo’n plaats maken het voor het bodemleven erg moeilijk om te composteren.
Heb je een ongebruikt donker hoekje in de tuin? Dan verandert een composthoop die plaats in een knooppunt voor bodemleven.
Je kunt composteren in een ton of gewoon op een open hoop. De gevorderde compostmaker kiest eerder voor een houten frame waarbinnen zich twee of drie aparte compartimenten bevinden waarin zich compost in verschillende stadia bevindt. Zo plaats je in de eerste bak het nieuwe tuinafval en verplaats je dit na verloop van tijd met een riek naar de volgende bak. De laatste bak bevat het eindproduct: mooi verteerde compost, klaar om te gebruiken.
Wat een composthoop nodig heeft
In de composthoop is een goede mix van groen en bruin materiaal belangrijk. In een ideale wereld zorgen we voor twee delen bruin en een deel groen. Groen materiaal is rijk aan stikstof en bruin materiaal is rijk aan koolstof. In de praktijk is deze verhouding niet altijd mogelijk. In de zomer is er veel groen materiaal, gras uit de maaier, knipsel van hagen en onkruid. In de winter is er vaak meer hout omdat bomen of struiken zijn gesnoeid. Een oplossing is om op een aparte hoop wat bruin afval te laten liggen en dit geleidelijk aan de hoop toe te voegen, tussen de lagen gras en ander groen tuinafval.
Een composthoop keren is belangrijk om zuurstof aan het proces toe te voegen. Het is echter niet noodzakelijk om te keren. Wie niet keert heeft alleen meer tijd nodig. Een voordeel voor wie wel keert is dat je de hoop aan de binnenkant kunt bekijken. Zo kun je bijsturen als die te nat of juist te droog is. Een composthoop mag nooit droog zijn, maar overvloedige regen en een doorweekte massa is ook niet de bedoeling. Om ook aan de onderzijde voldoende lucht te krijgen, kun je overwegen om de composthoop op oude pallets op te bouwen.
Vooruitkijken
Zo, de basis is gelegd. Onze bodem wordt gevoed met zelfgemaakte compost. Het komende jaar gaan we zaaien, planten, stekken en oogsten voor meer biodiversiteit. Het wordt een jaar met ontdekkingen, vallen en opstaan en nieuwe bewoners in de tuin.
Meer lezen?
Wil je meer praktische tips voor het opbouwen van een composthoop? Lees dan het artikel 'Maak je eigen compost'
