tekst en fotografie Hans Kramer
datum 27 januari 2026
Hans Kramer van kwekerij De Hessenhof is altijd op zoek naar nieuwe planten. Uit alle delen van de wereld ontvangt hij zaden. Van een Tsjechische plantenverzamelaar kreeg hij zaad van de reuzenkruisdistel. Een fascinerende vaste plant waarvan je nu zaad kunt bestellen in de webshop van Groei & Bloei.
Wauw, dat zoiets bestaat!
Hier, op De Hessenhof, kweken we al ruim 45 jaar planten. Sommige mensen denken dat je ze dan allemaal wel kent, maar niets is minder waar. Elk jaar krijgen we – door contacten in binnen- en buitenland – weer nieuwe planten. Bijvoorbeeld via botanische tuinen, zaaduitwisseling, collega-kwekers en ook vaak van klanten. Planten waar we nog nooit van gehoord hebben en die we gretig weer uitplanten om de daaropvolgende drie jaar te bekijken.
Zijn ze onderscheidend genoeg en voegen ze iets toe? Soms zie je zo’n nieuweling compleet over het hoofd. Dat zegt dan eigenlijk al genoeg, dan wordt-ie niet vermeerderd en verdwijnt uiteindelijk op de composthoop. Misschien één op de tien nieuwigheden is het waard om uiteindelijk te worden vermeerderd. En slechts heel zelden zit er iets tussen waarvan je denkt: wauw, dat zoiets bestaat, dat deze plant nooit eerder opgemerkt is! Tot deze categorie hoort Eryngium paniculatum.
Familie op de prairie
Eryngium paniculatum hebben we de Nederlandse naam ‘reuzenkruisdistel’ gegeven. Eryngium is een heel groot plantengeslacht. In de WFO-lijst (World Flora Online) staan 250 geaccepteerde soorten. Geen wonder dat we de meeste nog niet ontdekt hebben als tuinplant. Ze komen voor van Europa tot in Azië, maar gek genoeg ook in Zuid-Amerika, met een paar uitschieters naar Mexico en Noord-Amerika. Daar groeit bijvoorbeeld Eryngium yuccifolium, die tegenwoordig ook hier in veel prairiebeplantingen wordt toegepast.
Onze soort komt helemaal uit het zuiden van Zuid-Amerika, uit Argentinië en Chili, en heeft net als de rest van de Zuid-Amerikaanse soorten wintergroene, zwaardvormige bladeren die een agave-achtig rozet vormen. Heel anders dan de soorten die in onze regio voorkomen. Die zijn bladverliezend en hebben eivormige bladeren en penwortels.
De wegen van planten – en in het bijzonder van zaden – zijn soms ondoorgrondelijk. Zaden kun je met gemak de hele wereld door sturen (alhoewel het Verenigd Koninkrijk sinds de Brexit een uitzondering vormt). Het zaad van deze Eryngium kregen we via een Tsjechische plantenverzamelaar, die het op zijn beurt weer van iemand uit Chili kreeg. Er zaten nog geen tien zaden in het pakje, waarvan er drie kiemden. Ze hadden genoeg ruimte in het potje, dus lieten we ze het eerste jaar doorgroeien. Het werden mooie, regelmatige rozetjes van zo’n 5 centimeter in doorsnede.
Hans Kramer van kwekerij De Hessenhof (foto: Sandra Verkic)
Van rozetje naar rozet
We plantten ze in het voorjaar van 2017 uit op een prominente plek: de hoek van de lange border tegen de hulsthaag, in de volle zon. Daar groeiden ze voorspoedig en tegen het einde van het groeiseizoen waren het flinke rozetten geworden van zo’n 40 centimeter in doorsnede. Dat beloofde wat. Maar in het volgende voorjaar kregen de planten het zwaar te verduren: eind februari 2018 sloeg de winter keihard toe. In Engeland sprak men zelfs van the beast from the east. Een ijskoude wind - zonder sneeuw - zorgde ervoor dat de temperatuur zelfs overdag rond de -10 °C bleef.
Voor de zekerheid dekten we de rozetten af met vliesdoek en wat coniferentakken. En, wonder boven wonder, de jonge planten overleefden het! En dat niet alleen, ze groeiden als kool en in het hart begonnen de grote rozetten te rekken: ze maakten bloeistengels! Fascinerend om te zien, je kon ze bijna per dag zien groeien. Uiteindelijk werd een hoogte bereikt van 2,30 meter. Met langs de bezemdikke steel een regelmatige vertakking die uitmondde in losse, bolronde schermpjes die zijn samengesteld uit ontelbare witgroene bloemhoofdjes van ruim 1,5 centimeter in doorsnede.
Hoewel de lichtgroene bloemkleur bescheiden is, is de combinatie van de imposante bloeiwijze met de grote, donkergroene en scherpe gestekelde rozetten adembenemend. De plant ademt aristocratie en valt iedere bezoeker van de moederplantentuin op. Maar dat niet alleen, zelden zagen we een plant die zoveel insecten trekt. Hier op de kwekerij heeft hij de bijnaam ‘de bijentoren’.
Zaadjes pikken
Iedere bezoeker van de kwekerij wilde deze plant hebben. Helaas hadden we alleen de drie oorspronkelijke planten, maar met zoveel bloemen en zoveel insectenbezoek werden er natuurlijk duizenden zaden gevormd. We wachtten geduldig totdat we konden oogsten. Jammer genoeg zag ik telkens dat er bloemhoofdjes waren afgebroken. Bezoekers konden het niet laten om zaad te pikken. Dat gebeurt regelmatig, vaak van planten die gewoon te koop staan.
Eryngium paniculatum in de zomer
Niettemin konden we dat jaar meer dan voldoende zaad oogsten. We zaaiden het, zoals bij de meeste eryngiums goed werkt, vóór de winter. Dit in de veronderstelling dat ook Eryngium paniculatum een vorstkiemer is. Maar dat pakte niet altijd even goed uit. Inmiddels zijn we erachter dat je deze plant het beste heel vroeg in het voorjaar kunt zaaien.
Stekelig
Uiteindelijk bleek Eryngium paniculatum een heel makkelijke plant. De originele exemplaren staan na zeven jaar nog steeds op dezelfde plek. We hebben ze na die eerste winter nooit meer afgedekt en dat gaat altijd goed. Het enige vervelende is dat het in het voorjaar nogal een klus is om het wintergroene blad, dat natuurlijk na de winter wat gehavend is, af te knippen. Je moet er echt dikke handschoenen voor aantrekken, anders steken de scherpe stekels aan de bladranden door je huid. En je hebt echt een takkenschaar nodig om de dikke, houtige bloeiwijze af te knippen. Na dat werkje gooien we er meestal een mulchlaagje van goede compost of bladaarde omheen, want een plant met zo’n groeikracht kan wel wat gebruiken.
Eryngium paniculatum in de winter
Hoe zaai je Eryngium?
- Februari-maart is een goede periode om te zaaien. Koop goede, turfvrije zaaigrond - of maak dit zelf. Wij gebruiken een derde gezeefde bladaarde. Als je dat niet hebt, kun je ook wat humeuze grond onder een paar heesters of langs een heg wegschrapen. Voeg een derde scherp zand of brekerzand toe en een derde bovengrond uit je eigen tuin. Heb je molshopen? Die zijn ideaal om hiervoor te gebruiken. Je kunt er eventueel nog wat fijn grind of perliet doormengen om het geheel nog wat luchtiger te maken.
- Vul een 1 literpot met zaaigrond. Het is handig om het grove materiaal dat overblijft bij het zeven, eerst onder in de pot te doen voor de drainage. Een laagje van 3-4 centimeter is voldoende. De bovenlaag hoeft niet heel fijn afgezeefd te zijn (dat geeft alleen maar mos), maar zorg er wel voor dat hij egaal vlak is.
- Strooi de zaden hier regelmatig over uit. Druk ze aan en strooi ze af met een laagje van 2-3 millimeter brekerzand of misschien nog beter: fijn grind. Aquariumgrind in de maat van 3-6 mm is hiervoor uitermate geschikt. Onder grind drogen zaden veel minder snel uit, je krijgt geen mos en de grond slaat niet dicht. Zet de pot een paar uur in een laagje water van 2-3 centimeter, tot de grond volledig verzadigd is.
- Zet de pot twee weken op een schotel in een ruimte met een temperatuur van 15-20 °C. Zo krijgen de zaden kans om vocht op te nemen. Ze zullen nog niet gaan kiemen, daarvoor moeten ze naar buiten.
- Zet de pot buiten op een luw plekje in de halfschaduw. Bescherm het zaaisel tegen muizen met wat fijn gaas. Zorg dat de zaaigrond niet uitdroogt (meestal valt er in die periode genoeg regen). Laat de pot buiten totdat de kieming volgt.
- Eind april-begin mei verschijnen de eerste kiemplanten. Je kunt ze verspenen, maar je kunt ze ook nog een jaartje in de pot houden en in het volgende jaar uitplanten. Dan kunnen ze ook al bloeien. Kies de plek in de tuin met zorg: in volle zon en in doorlatende grond. Het verplanten van een reuzenkruisdistel is namelijk bijna niet te doen!
Zaad bestellen?
Van de reuzenkruisdistel (en andere leuke soorten) kun je nu zaad bestellen in de webshop van Groei & Bloei. Bestel nu zaad van de reuzenkruisdistel Eryngium paniculatum in onze shop.
Kwekerij de Hessenhof
Hessenweg 41, 6718 TC Ede
hessenhof.nl
