Meer bijen en vlinders in je tuin? Zaai distels

De speerdistel (Cirsium vulgare)

Een distel die wél heel mooi in een tuin past, is de speerdistel (Cirsium vulgare). Bij deze soort zijn de roze buisbloemetjes wel drie centimeter diep. Insecten met een korte tong kunnen niet bij de nectar komen; de tuinhommel, akkerhommel en een aantal vlinders en wilde bijen hebben een lange tong, en die hebben de nectar voor zichzelf.

De speerdistel is een imposante plant. Het eerste jaar maakt ze een groot rozet, soms wel tachtig centimeter breed, dicht tegen de grond. Het jaar daarop verschijnen takken met bloemen die honderddertig centimeter hoog kunnen worden. Ze zaaien zich beperkt uit, gedijen in elke voedselrijke, vochtige grond en hebben een grote sierwaarde.

Wel opletten: de stekels zijn scherp, dus zet haar niet op een plek waar je steeds langsloopt. Na de bloei in juli en augustus vormt ze zaad en sterft ze af. Laat de uitgebloeide bloemen staan tot in het voorjaar, dan maak je kans op vogels die het zaad komen eten.

De speerdistel is ook de waardplant van de distelvlinder. Die komt helemaal vanuit Noord-Afrika naar Noord-Europa gevlogen om zich voort te planten, een tocht van duizenden kilometers. Na zo'n lange reis zien ze er nogal verfomfaaid uit: verbleekt, met kapotte vleugels.

Het ene jaar zien we grote aantallen, het andere jaar maar een paar; welk land ze kiezen hangt af van windrichting en het weer onderweg. Een deel van de nakomelingen vliegt in het najaar terug naar het zuiden; degenen die hier blijven kunnen onze winter niet overleven.

Een beestje dat ik vaak tegenkom op distels is de distelschildpadtor: een platte, felgroene kever die leeft van distelblad. De eitjes worden in een groepje afgezet op de onderkant van een blad, en de moeder bedekt het eipakket met een laag poep om ze te verbergen voor vijanden.

Als de eitjes uitgekomen zijn, eten de larfjes verder van het blad, en ook zij deponeren hun uitwerpselen op hun rug. Poep blijkt een uitstekende bescherming. Na een paar vervellingen verpoppen de larven zich en komen als nieuwe distelschildpadtorren tevoorschijn. Ze overwinteren onder hout of bladafval, dus wie deze biologische akkerdistelbestrijder wil plezieren, laat dat gewoon liggen.

Zaagblad (Serratula tinctoria)

Het zaagblad (Serratula tinctoria) is geen echte distel maar lijkt er wel op. Helaas is het uit Nederland verdwenen. Het bloeit van augustus tot in december met lila bloemen, en is daarmee een waardevolle najaarsplant die de bloei ver in het seizoen oprekt.

Deze plant groeit het liefst in vochtige of natte, voedselrijke grond zoals klei en leem. De bloemen worden door veel insecten bezocht.

Gewone kaardebol (Dipsacus fullonum)

Ook de kaardebol is geen echte distel, maar hij past met zijn stekelige stengels en eivormige bloemhoofden in het rijtje distelachtigen. In de zomer trekken de lila bloemen veel bijen en hommels, later in het jaar zijn de zaadhoofden geliefd bij putters. Laat de uitgebloeide stengels dus vooral staan: ze geven winterstructuur én voedsel.

Inheemse kruisdistel (Eryngium campestre)

De inheemse kruisdistel (Eryngium campestre) heeft een stekelig uiterlijk met harde, puntige bladeren. Deze plant hoort niet bij de distels maar bij de schermbloemen, de familie van fluitenkruid en berenklauw, maar haar uiterlijk zegt iets anders. Ze bloeit in juli en augustus met eivormige, witte of lichtblauwe bloemen en wordt tot zestig centimeter hoog.

Ze groeit op zanderige, droge grond, het liefst kalkrijk: ideaal voor een zonnige plek in een droge tuin of rotstuin. Hommels, vlinders, honingbijen en zandbijen komen op de bloemen af.

Kogeldistel (Echinops sphaerocephalus)

De kogeldistel (Echinops sphaerocephalus) komt oorspronkelijk uit Zuid-Europa, maar is hier en daar wel in het wild te vinden. De kogelronde bollen, bestaande uit allemaal losstaande bloemetjes, zijn wit of lichtblauw. Ze wordt wel honderdtwintig centimeter hoog en bloeit in juli en augustus.

Vooral hommels zijn er vaak op te vinden, maar ook honingbijen, vlinders en wilde bijen maken gebruik van nectar en stuifmeel. Er zijn ook cultivars met blauwe of paarse bloemen, maar voor insecten lijkt dat niet uit te maken. De kogeldistel houdt van een zonnige plek en vrij droge, niet te rijke grond.

Blauwe kruisdistel (Eryngium planum)

De blauwe kruisdistel (Eryngium planum) is beter bekend bij tuinbezitters. Het is een gekweekte soort die tot een meter hoog kan worden en in juli en augustus bloeit met blauwe bloemhoofdjes. Hommels, bijen en vlinders komen massaal op de bloemen af.

Reuzenkruisdistel (Eryngium paniculatum)

De reuzenkruisdistel (Eryngium paniculatum) is een imponerende vaste plant uit Chili. Uit een donkergroene, gestekelde rozet schiet een reusachtige bloeistengel omhoog, vol bolronde schermpjes met groenige bloemen. Ze wordt twee meter hoog.

Vasteplantenkweker Hans Kramer van De Hessenhof zegt erover: "Deze plant ademt aristocratie en valt iedere bezoeker op. Maar zelden zagen we een plant die zoveel insecten trekt." Op een zonnige plek in doorlatende grond bloeit deze distel met groenig-witte bloemen. Niet inheems, maar bijzonder geliefd bij bijen en vlinders.

Hoe zaai je distels?

Kogeldistel en zaagblad zaai je het beste in het voorjaar: binnen in maart of april, buiten vanaf mei. Bij een temperatuur van ongeveer 20 graden kiemen ze binnen een paar weken.

De inheemse kruisdistel zaai je beter in september of oktober. Met een koudeperiode heb je meer kans op succes, maar de zaden kiemen onregelmatig, dus je moet geduld hebben. Je kunt ter plekke zaaien, maar met een bakje heb je meer controle; zet de plantjes later buiten uit. Dek het zaaisel altijd licht af, nooit dikker dan de zaaddikte.

De reuzenkruisdistel vraagt een andere aanpak en wat meer geduld. Kweker Hans Kramer van De Hessenhof legt precies uit hoe je dat doet: lees zijn gedetailleerde zaai-instructies voor reuzenkruisdistel.

Combinatietips

Kogeldistel

• Veronicastrum sibiricum 'Kobaltkaars': honderddertig centimeter hoog en bloeit in dezelfde periode juni-augustus met rechte blauwe aren. Het contrast in vorm, bol tegenover aar, is het sterkste effect. Veronicastrum heeft wel wat meer vocht nodig dan de kogeldistel.
• Perovskia atriplicifolia: komt oorspronkelijk uit Afghanistan, heeft grijzig blad en ruikt kruidig. De grijsblauw getinte aartjes zijn fijner van structuur dan de bollen van de kogeldistel. Net als de kogeldistel kan Perovskia goed met weinig vocht toe; bijen en hommels bezoeken de bloemen graag. Er zijn cultivars in hoogtes van 60 tot 130 centimeter.
• Scharlei (Salvia sclarea): tweejarig en geurig. Het eerste jaar vormt ze een forse bladrozet, in het tweede jaar verschijnen de stengels met lila-witte lipbloemen van honderd tot honderdtwintig centimeter. Groeit net als de kogeldistel het liefst op droge, schrale bodem; bijen en vlinders komen er massaal op af.

Zaagblad

• Kattenstaart (Lythrum): inheems en houdt van dezelfde vochtige omstandigheden als het zaagblad. Bloeit van juni tot augustus met helderroze kaarsen die mooi staan naast de lila lintbloemen.
• Ereprijs (Veronica longifolia): ook inheems, ook gesteld op vocht. De blauwe aren verschijnen in de nazomer en maken er een kleurrijk trio van.
• Cenolophium denudatum: vaste plant uit Rusland met fijn blad en luchtige bloemschermen in gebroken wit, ongeveer een meter hoog. Houdt van vochtige grond die 's winters goed doorlatend is. Geeft het natte tableau lucht en licht.

Distels en distelachtigen om te bestellen

In de webshop van Groei & Bloei vind je zaad van deze vijf soorten:

Hoe te bestellen?

Ga naar de webshop voor zaad van distels en distelachtigen

Special Vogel & vlindertuin

Meer ideeën om je tuin levend te maken, vind je in de Vogel- & vlindertuin-special van Groei & Bloei, een magazine van 156 pagina's gemaakt in samenwerking met de Vlinderstichting en Vogelbescherming Nederland. De special staat vol tuinreportages, plant- en zaaitips en soorten die vlinders, bijen en vogels naar je tuin halen.