tekst Merijn Henfling
datum 04-11-2026
Vroeger betekende de tuin 'winterklaar maken' vooral flink opruimen: uitgebloeide planten afknippen, siergrassen wegknippen, borders schoonharken en al het afgevallen blad afvoeren.
Nu weten we wel beter. Het nieuwe 'winterklaar maken' is niet alleen een stuk minder werk, maar ook goed voor al het leven in je tuin.
Uitgebloeide planten mogen blijven staan, zaadhoofden bieden voedsel aan vogels en tussen afgevallen bladeren schuilt allerlei leven. De tuin hoeft niet netjes opgeruimd de winter in. Sterker nog: hoe meer je met rust laat, hoe beter.
82 procent meer vlinders en motten
Dat blijkt ook uit Amerikaans onderzoek dat in 2025 werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science of the Total Environment. Onderzoekers van de Universiteit van Maryland keken twee jaar lang in 20 particuliere tuinen wat er met insecten gebeurt als je herfstbladeren opruimt.
De resultaten zijn opvallend. Op plekken waar het blad bleef liggen, kwamen in het voorjaar ongeveer 82 procent meer vlinders en motten tevoorschijn.
Waar het blad werd opgereuimd, leefden niet alleen minder insecten, ook de soortenrijkdom was lager: de onderzoekers telden 40 procent minder verschillende soorten vlinders en motten. Het aantal kevers lag 24 procent lager.
Hoe dat komt? Veel insecten brengen de winter door tussen afgevallen bladeren, als eitje, rups, pop of volwassen dier. De bladerlaag biedt beschutting tegen kou en uitdroging.
Vooral mineermotten, waarvan de rupsen ín bladeren leven, blijken kwetsbaar voor het opruimen van herfstblad. Wie in de herfst het blad wegharkt en afvoert, ruimt dus ook een deel van de volgende generatie insecten op.
Laat het blad lekker liggen in je borders
Blad in de border
Afgevallen blad is niet alleen goed voor insecten, maar ook voor de bodem. Regenwormen, schimmels en andere bodemorganismen breken je bladeren langzaam af. Zo ontstaat humus, die de bodemstructuur verbetert. Bovendien beschermt een laag bladeren de grond tegen uitdroging, temperatuurschommelingen en harde regen. Ook krijgt onkruid minder kans.
Vooral tussen vaste planten, onder struiken en hagen en rondom bomen kun je het blad dus prima laten liggen. Je hoeft er niets voor te doen: de natuur ruimt het zelf op.
Lees ook: Bedek de bodem voor een gezond evenwicht
Hier kun je herfstbladeren beter wél opruimen
Haal blad wel uit de vijver
Dat betekent niet dat je overal in de tuin een dikke laag bladeren moet laten liggen. Op sommige plekken veroorzaken ze juist problemen.
-
Op het gazon. Een dikke laag natte bladeren houdt het licht tegen, waardoor het gras kan verstikken en er kale plekken ontstaan. Hark het blad daarom regelmatig van je gazon, zo, hup, de border in.
-
In de vijver. Bladeren die naar de bodem zakken, verteren daar en vormen een sliblaag. Dat kan de waterkwaliteit verslechteren en algengroei bevorderen. Schep ze daarom tijdig uit het water.
-
In dakgoten en afvoerputten. Opgehoopte bladeren kunnen de afvoer verstoppen en bij flinke regenval voor wateroverlast zorgen.
-
Op terrassen, opritten en paden. Hier heeft het weinig zin om bladeren te laten liggen. Op bestrating kunnen natte bladeren bovendien gevaarlijk glad worden.
Maak van overtollig blad bladaarde
Blad in kruiwagen
Wat doe je met alle bladeren die je toch opruimt? Gooi ze vooral niet weg. Hark ze naar een border of onder een haag, waar ze alsnog een nuttige functie hebben.
Heb je veel blad over, dan kun je er ook bladaarde van maken, ook wel bladgoud voor je tuin genoemd.
Bladaarde maken is eenvoudig: verzamel het blad op een hoop, houd het vochtig en laat het bodemleven zijn werk doen. Na zes maanden tot een jaar heb je donkere, kruimelige bladaarde die je kunt gebruiken om planten in op te kweken of de bodem mee te bedekken.
Lees hoe je dat doet: Bladaarde maken: zo maak je gratis aarde van herfstblad
Verder lezen
Drie interessante verhalen:
