tekst Giny de Jong
beeld Giny de Jong, iStock en GAP Photos
datum 24-12-2019
update 07-06-2026
Wanneer zaai je penstemon?
Het hele jaar door. Penstemon kent geen vast zaaimoment, dus je kunt in elk seizoen aan de slag.
Penstemon zaaien: stap voor stap
- Zaai dun in een bakje met zaai- en stekgrond en houd de eerste twee tot vier weken een temperatuur van 18-22 °C aan.
- Zet het bakje niet in direct zonlicht en houd het zaaisel vochtig.
- Zet het zaaibakje daarna vier tot zes weken in de koelkast (+4 °C) en laat het vervolgens geleidelijk wennen aan kamertemperatuur.
- Of graaf een terracotta potje in de tuin in en wacht rustig af; zie voor deze manier van winterzaaien ook de oktoberaflevering van Giny's gewoonten.
Penstemon verzorgen
Penstemon wil een plek in de zon of halfschaduw. Soorten die aan de onderkant verhouten, knip je tussen eind april en begin mei terug, zodat de plant zich verjongt en vertakt. Eén plant kan wel 60 centimeter breed worden, dus geef hem wat ruimte.
Staat hij op een winderige plek, knip er dan in het najaar een derde af: zo vangt hij minder wind en doorstaat hij de winter beter.
Is penstemon winterhard?
Penstemons hebben de naam niet winterhard te zijn, en dat verhaal komt niet uit de lucht vallen. Ze kunnen inderdaad wegvallen in de winter, maar dat komt niet zozeer door de kou als door de combinatie van vocht én kou. De meeste soorten verdragen -15 °C prima, en soorten uit Canada en het noorden van de VS kunnen zelfs meer dan -30 °C aan. Maar alléén in doorlatende grond, zonder stagnerend vocht.
De soorten in mijn tuin staan soms al meer dan vijftien jaar in arme zandgrond, die ik bij het planten verbeter met een paar flinke handen compost door het plantgat. Houdt jouw grond meer vocht vast? Zet de penstemons dan in een verhoogd bed.
Slangenkop of schildpadbloem: wat is penstemon?
De naam penstemon komt uit het Grieks: penta (vijf) en stemon (meeldraad), want elke bloem heeft vijf meeldraden. De planten komen oorspronkelijk uit Amerika, Canada, Mexico en Guatemala. In het Nederlands heet penstemon slangenkop of schildpadbloem. Dat laatste is wel verwarrend, want schildpadbloem is ook de Nederlandse naam van Chelone obliqua, een heel andere plant.
Toch klopt het beeld: een penstemonbloem heeft iets van een slangen- of schildpaddenkop, zeker als de knop nog niet helemaal open is. De bloemvormen lopen sterk uiteen, van smal en buisvormig tot breed, open en bijna campanula-achtig. De Engelse naam beardtongue (baardtong) verwijst naar een harige meeldraad zonder stuifmeel die als een pluizige tong uit de bloem steekt.
Penstemon in de border
Penstemon is op zijn plek in een cottage- of vasteplantenborder. Met kleuren van wit, lila, roze en violet tot paars, blauw en zelfs intens rood zorgt hij voor een spectaculair palet. Hij combineert mooi met grassen, salvia's en astilbes, en met planten met verticale bloemschermen zoals sedum. Ook in een prairietuin, in grind of als solitair komt hij goed tot zijn recht.
De meeste soorten kunnen goed tegen droogte, al wordt een slok water in de zomer gewaardeerd. Een groot pluspunt is dat penstemon vroeg begint te bloeien, sommige soorten al eind mei, en lang doorgaat tot ver in oktober. Mijn favorieten voor een lange bloei zijn 'Catherine de la Maré', 'Rich Ruby', 'Hidcote Pink' en 'Garnet'.
Vier soorten penstemon om te zaaien
Penstemon kun je jaarrond zaaien. Van de volgende soorten kun je nu zaad bestellen:
Penstemon digitalis ‘Husker Red’
Een vrij bekende Penstemon, die het voorjaar kleur geeft met bijna purperrode bladeren. Daaruit ontspringen even donkere stengels met zachtlila bloemen. De plant verhout niet. In de winter verdwijnt P. digitalis volledig, maar in het voorjaar loopt hij opnieuw uit.
Zeer goed winterhard, zaait zichzelf aangenaam uit en brengt beweging in de border.
Hoogte: 70-120 cm.
Bestel zaad van Penstemon digitalis ‘Husker Red’
Penstemon serrulatus
Bossige plant die onderin verhout. De hoogte is ongeveer 50 cm en de bloemen zijn blauwpaars. Zeer goed winterhard, kan tegen wat meer vocht dan de meeste soorten, maar houdt desondanks van doorlatende grond.
De bloemen staan aan de top van de stengel. Knip de uitgebloeide bloemen steeds weg, dan bloeit hij lang. Kan ook in de halfschaduw.
Bloei: juni-aug.
Bestel zaad van Penstemon serrulatus
Penstemon parryi
Komt uit Noord-Mexico en groeit daar op een hoogte van 500-1500 meter. Wordt ook wel woestijnpenstemon genoemd. De bloemkleur varieert van lichtroze tot donkermagenta, het blad is grijsgroen.
De plant maakt een compacte pol, de bloemstengels worden zo’n 120 cm hoog. Winterhard tot ongeveer -13 °C. Zet hem in de volle zon voor een rijke bloei. P. parryi is zeer droogtetolerant.
Bloei: apr-juni.
Bestel zaad Penstemon parryi
Penstemon strictus
Diep paarsblauwe bloemen aan circa 60 cm hoge stengels. De bladeren zijn donkergroen, ook in de winter blijft de plant lang groen.
Houdt van volle zon, maar kan desnoods ook in de halfschaduw. Komt van oorsprong onder andere in de Rocky Mountains voor op 2.000 - 3.250 meter hoogte. Vandaar de Nederlandse naam Rocky Mountainpenstemon. Kan goed tegen droogte.
Bloei: van einde voorjaar tot ver in de zomer.
Bestel zaad Penstemon strictus
Penstemon stekken
Cultivars kun je beter stekken dan zaaien: alleen zo houden de nieuwe planten precies dezelfde eigenschappen als de moederplant. Lees hoe je penstemon stekt.
Zaden bestellen?
Meer zaden nodig? Bekijk de webshop van Groei & Bloei.
