Stokrozen zaaien: de plant kiest straks zelf de plek

Wanneer en hoe zaai je stokroos?

Zaai stokrozen in juni-juli buiten, bij voorkeur in potjes, voor bloei in het volgende jaar. Plant de zaailingen in de herfst of eerder op hun definitieve plek. Wil je ze eerder laten bloeien, zaai dan al in januari-februari binnenshuis op een warme vensterbank; die planten kunnen in hetzelfde jaar bloeien. Vanaf mei kunnen de plantjes naar buiten.

Per soort verschilt de zaaitijd: Alcea rugosa heeft kou nodig en zaai je in augustus-september buiten; Alcea taurica zaai je in maart-april achter glas of in de nazomer buiten. Verderop in dit artikel staat de zaaitijd per soort.

Zaad oogsten van je eigen stokroos

Stokrozen zaaien zichzelf royaal uit, vaak op plekken waar je ze zelf nooit had gezet. Van enkelbloemige soorten kun je makkelijk zaad oogsten: wacht tot de zaaddozen bruin en droog zijn, dan vallen de platte zaden er vanzelf uit.

Reken alleen niet op keurige kopieën van de moederplant, want stokrozen kruisen met alles wat in de buurt bloeit. De nakomelingen van gevulde cultivars zoals de Chater's Double-serie zijn zelden uniform: bijen verplaatsen stuifmeel van de ene plant naar de andere, en de zaailingen krijgen dan ook allerlei tussenkleuren en -vormen.

Vaak komen er meer enkelbloemige planten uit, omdat die eigenschappen dominant zijn. Soms is het resultaat een teleurstelling, maar soms zit er iets tussen dat je wilt houden. Wilde soorten als Alcea rugosa en ficifolia zijn iets stabieler, maar ook die kunnen kruisen als er andere stokrozen in de buurt staan.

Goed voor bijen, hommels en vlinders: open bloem

Gangbare stokrozen zijn een geliefde voedselbron voor bijen, hommels en vlinders. De bloemen zijn groot en open van vorm, waardoor zelfs de dikste hommel er moeiteloos op kan landen om nectar en stuifmeel te halen. De distelvlinder gebruikt stokroos bovendien als waardplant: de rupsen eten van het blad.

Of de stokroos ook echt bijdraagt aan de tuin als insectenvriendelijke plek, hangt af van de bloemvorm. Enkelbloeiige soorten en cultivars, met één rij bloemblaadjes en een open hart, zijn voor bijen volledig toegankelijk.

Gevulde cultivars zoals de Chater's Double-serie zien er weelderig uit, maar de extra bloemblaadjes verstoppen de nectar en het stuifmeel. Bijen en hommels komen er wel op af, maar kunnen er nauwelijks iets uithalen. Wil je de stokroos ook voor insecten laten werken, kies dan voor enkelbloeiige soorten.

De wilde soorten als Alcea rugosa en ficifolia, maar ook 'Nigra' met zijn donkere enkele bloemen, zijn in dat opzicht de beste keuze.

Wilde stokrozen: sterker tegen roest

Is de stokroos inheems? De tuinstokroos (Alcea rosea) niet: ze stamt waarschijnlijk uit het zuidwesten van China en is via de oude handelsroutes vóór het jaar 1400 naar Europa gekomen. Ze raakte hier zo ingeburgerd dat ze spontaan verwilderde, maar van echte inheemse status is geen sprake.

Wel komen er in landen rond de Middellandse Zee echte wilde Alcea-soorten voor, zoals Alcea rugosa en Alcea ficifolia met zachtgele bloemen en aantrekkelijk loof. Van nature zijn deze wilde soorten veel beter bestand tegen roest dan Alcea rosea.

Roest (Puccinia malvacearum) is voor sommige tuiniers een reden om niet aan stokrozen te beginnen. Al vroeg in het groeiseizoen verschijnen aan de onderkant van het blad de eerste oranje sporenhoopjes, die uitgroeien tot ontsierende vlekken. Het enige wat je hiertegen kunt doen is de aangetaste delen weghalen.

Alcea taurica is van Turkse origine met diepgele bloemen die prachtig contrasteren met het grijsgroene loof. Alcea pallida bloeit met zachtroze bloemen en is betrouwbaar vast: ze kan vele jaren op dezelfde plek blijven staan.

Rassen uit toeval en bijenwerk

De stokroos neemt het niet zo nauw met haar liefdesleven: ze kruist zonder problemen met andere Alcea-soorten die ze tegenkomt. Het genealogisch ontwarren van de stamboom van een willekeurige Alcea rosea in de tuin is vrijwel onmogelijk. Bloemen kunnen spierwit zijn of allerlei gele, roze, rode en paarse tinten hebben; er zijn zelfs bijna zwarte stokrozen.

Ze zaaien zichzelf vrijelijk uit, vaak op de gekste plekken. Wie stokrozen met verschillende kleuren in de buurt heeft, moet niet gek opkijken als spontane zaailingen bloemen produceren in de vreemdste tussenkleuren.

Soms zijn dergelijke vondsten zo bijzonder dat de vinder ze in stand houdt door de bloeiende plant met zichzelf te kruisen. Zo zijn cultivars als de tweekleurige 'Crème de Cassis', de zeer donkere Alcea rosea 'Nigra' en de helemaal gevulde 'Chater's Double'-serie ontstaan.

× Alcalthaea: een roestresistente kruising

De stokroos is nauw verwant aan heemst (Althaea officinalis), die in ons land wél inheems is. De Hongaarse hoogleraar Zoltan Kovats maakte in 1953 een kruising tussen beide soorten in een poging roestresistente stokrozen te ontwikkelen.

Het resultaat: grote, struikachtige vaste planten, de crèmegele 'Parkallee' en de roze 'Parkrondell', met halfgevulde bloemen wat kleiner dan die van stokrozen. Ze hebben hun eigen naam gekregen: × Alcalthaea. Hoewel ze de reputatie hebben behoorlijk resistent te zijn tegen stokrozenroest, is dat niet altijd het geval.

Stokrozen bestellen

In de webshop van Groei & Bloei kun je zaad bestellen van acht soorten en cultivars:

Meer over stokroos

• Stokroos is een klassieker in de cottagetuin: lees hoe je in 7 stappen een cottagetuin maakt.
• Meer cottageplanten zaaien? Bekijk ook zaai je eigen cottagetuin met deze klassieke bloemen.
• Ze staan langs gevels en stoepen: meer ideeën in handige planten voor een geveltuin.