tekst en beeld Robbert Lauret
datum 17-09-2025
update 06-09-2025
Waarom zaden oogsten van zaadvaste rassen?
Vanaf september oogst je naast groente en fruit ook zaden. Kweek je met zaadvaste rassen (soorten die elk jaar soortgelijke nakomelingen geven), dan kun je jaar na jaar je eigen zaden gebruiken. Dit helpt niet alleen bij het bewaren van oude rassen, maar draagt ook bij aan meer voedseldiversiteit in je tuin.
Waar ooit een grote diversiteit groente- en fruitrassen de mens voedde, is dat met de tijd fors teruggedrongen. Teeltgemak, opbrengst, transporteerbaarheid en bewaring zijn nu het uitgangspunt, en dit gaat ten koste van smaak en genetische diversiteit. Als moestuiniers kunnen we het heft in eigen handen nemen en zelf een zadenbank maken.
Vaak worden nieuwe rassen aangeboden als een F1-hybride: door kruising zijn de beste eigenschappen van een vader- en moederplant in de nieuwe zaden verenigd. Het nadeel hiervan is dat met de zaden van deze planten niet of slechts beperkt verder geteeld kan worden.
Daarom kies ik graag voor zaadvaste rassen, dit zijn vaak oude rassen die zichzelf al bewezen hebben. Door die te blijven telen bewaren we ons eetbaar erfgoed, en het scheelt flink in de portemonnee als je minder zaden hoeft te kopen.
De planten passen zich steeds meer aan aan jouw tuin, en zo krijg je uiteindelijk een zadencollectie die perfect is voor jouw groeiomstandigheden. Hoe beter een plant past bij zijn groeiplaats, hoe makkelijker hij gezond te houden is. Dit resulteert in een smakelijke oogst.
Video over sterke zaden oogsten
In onderstaande video over zaden oogsten leer je hoe je sterke zaden selecteert. Je ziet hierin:
-
Hoe je bepaalt welke planten en vruchten geschikt zijn
-
Waarom het belangrijk is om gezonde, goed uitgegroeide vruchten te kiezen
-
Hoe je sommige zaden kunt drogen, en andere moet fermenteren
Hoe selecteer je goede groentezaden?
Kies altijd volgroeide vruchten van gezonde planten. Als ik vier tomaten van hetzelfde ras op rij heb, oogst ik de zaden van de plant die het best heeft gegroeid. Ik let op bladkleur, afwezigheid van ziektes, dikte van de steel en aantal vruchten.
Bij alle zaden die je verzamelt is steeds de uitdaging om zoveel mogelijk goede eigenschappen mee te nemen naar volgend jaar. De gezondheid en groeikracht van de plant vind ik misschien wel belangrijker dan de grootte van de tomaat.
Sommige zaden kun je gelijk drogen en bewaren voor volgend jaar, andere zaden moet je fermenteren. Hoe je de zaden oogst, verschilt per gewas.
Komkommerzaden oogsten
Een komkommer is pas geschikt om zaden uit te oogsten als de vrucht groot en geel is geworden.
-
De zaden van de komkommer zijn pas rijp als de vrucht te groot is om te eten en een gele kleur heeft.
-
Snijd de vrucht verticaal open en haal de zaden met een lepel uit de komkommer.
-
Herhaal daarna de stappen die je bij het oogsten van tomatenzaden hebt gevolgd: afspoelen in een vergiet, in een glas met water doen, afdekken, laten fermenteren en drogen.
Tomatenzaden oogsten
-
Selecteer een goede vrucht, die mooi uitgegroeid (rijp) is en aan een gezonde plant groeit.
-
Snijd de kroon uit de tomaat en snijd de vrucht vervolgens doormidden met een scherp mes.
-
Druk de zaden met je duimen uit het vruchtvlees en vang ze op in een vergiet.
-
Spoel de zaden af met wat water.
-
In het slijmlaagje dat nog om de zaden zit, zitten kiemvertragers. Doe de zaden daarom in een glas met een beetje water.
-
Dek het glas af met plastic folie en laat de zaden hier 2-3 dagen in staan, uit de zon.
-
Na een paar dagen gaat dit fermenteren, waardoor de natuurlijke kiemvertrager rondom het zaadje afbreekt.
-
Spoel de zaden af in een vergiet en laat ze drogen op een stukje keukenpapier.
-
Bewaar ze droog in een papieren zakje.
Auberginezaden oogsten
Het vruchtvlees van een overrijpe aubergine is bruin. Pas dan zijn de zaden kiemkrachtig. In het glas fermenteren tomatenzaden.
-
Wacht met het oogsten van het zaad tot de vrucht overrijp en papperig is. De zaden zijn op dit moment pas kiemkrachtig.
-
Selecteer een mooie vrucht, hang er een netzakje omheen en wacht tot de plant overrijp is.
-
Probeer met je handen zoveel mogelijk zaden uit het overrijpe vruchtvlees te halen.
-
Spoel de zaden af met water in een vergiet.
-
Bij een aubergine is het niet helemaal duidelijk of de zaden gefermenteerd moeten worden. Je kunt ervoor kiezen om een deel te fermenteren zoals hierboven beschreven en de andere zaden na het wassen meteen te laten drogen.
Zaden oogsten van prei, wortel, pastinaak en biet
Laat per soort een of twee exemplaren staan. Ze overwinteren in de tuin en zullen het jaar erna gaan bloeien.
Na de bloei vormen zich zaden die je kunt oogsten. Ook hier is het verstandig om een zakje rondom de bloemen te plaatsen, zodat je de zaden kunt opvangen.
Slazaad oogsten
Rond de uitgebloeide bloemen van sla hang je een zakje om de zaden op te vangen
Slazaden kun je pas oogsten als de plant heeft gebloeid. In de zomer kan dat snel gaan. Zeker bij warm weer gaat de sla snel ‘schieten’ en bloeien.
De zaden zijn minuscuul. Wanneer de bloei vordert, plaats ik een zakje van fijnmazig gaas rondom de bloemstengel. De rijpe zaden vallen daar dan vanzelf in.
Zaadzakjes maken: 9 gratis ontwerpen om zelf te printen
Zelf zaden oogsten is leuk, maar ze mooi bewaren en delen misschien nog wel leuker. Daarom maakte Groei & Bloei zaadzakjes die je zelf kunt uitprinten, uitknippen, vouwen en plakken. Vul ze met je eigen geoogste zaden en bewaar ze voor volgend jaar of geef ze cadeau aan een andere tuinfanaat.
Ook zaden van bloemen en vaste planten oogsten
Wil je ook zaad winnen van eenjarige en vaste planten? Gerard van Buiten, hortulanus van de Botanische Tuinen Utrecht, laat zien wanneer het zaad rijp is en hoe je het oogst, schoont en bewaart.
Lees: Zelf zaad winnen: zaden oogsten, schonen en bewaren
Zaaien met de zaaikalender
In het voorjaar ga je het geoogste zaad zaaien. Met onze gratis zaaikalender weet je precies welke moestuingewassen je wanneer zaait.
September in de moestuin
Lees ook het verhaal over de moestuin in september.
