Oranje havikskruid: vlinders, zweefvliegen en wilde bijen bezoeken hem graag (beeld Wiki Commons)
tekst Marijke Akerboom
datum 06-02-2025
update 27-06-2026
Wil je inheemse havikskruiden zaaien? Verderop in dit artikel vind je zaad om te bestellen.
Havikskruiden zijn zo inheems als maar kan. Ze groeien langs bermen, in weiden en aan bosranden. Gele composieten, van voorjaar tot diep in de herfst, en alle vier geschikt voor de tuin.
Geel en composiet: waarom insecten er dol op zijn
Als klanten op de kwekerij komen, hoor ik regelmatig dat ze in ieder geval geen geel willen. Ze trekken er vaak ook nog een vies gezicht bij.
Hoe is die afkeer voor geel toch ontstaan? Ik vermoed dat het ons lang is aangepraat door tuinboeken en tuintijdschriften. Tijd om daar verandering in te brengen.
Zelf heb ik heel veel gele planten in de tuin, van lente tot herfst. Geel kan een saai of donker hoekje enorm opfleuren. En niet alleen voor mij is geel een welkome kleur: veel insectensoorten kiezen ook voor geel.
Een groot aantal gele bloemen hoort bij de familie van de composieten. Dat betekent dat één bloem bestaat uit heel veel afzonderlijke bloemetjes. Elk geel sprietje van een paardenbloem is een zelfstandig bloemetje, met een eigen stampertje en stuifmeeldraden die zorgen voor nectar en stuifmeel.
Paardenbloemen worden door tuinbezitters vaak als onkruid gezien en uitgestoken voordat ze tot bloei kunnen komen. Dat is jammer, want de paardenbloem bloeit al vroeg in het jaar en is daarmee een van de belangrijkste planten voor insecten. Alle havikskruiden behoren tot diezelfde groep gele composieten.
Weidehavikskruid bloeit in juni en juli met heel veel citroengele hoofdjes op lange stengels
Weidehavikskruid (Pilosella caespitosa)
Het weidehavikskruid bloeit in juni en juli met heel veel citroengele hoofdjes op lange stengels, die ontspruiten uit een harige rozet. Een aantrekkelijke plant die het op veel plaatsen in de tuin doet, als het maar niet te droog is. Aan de rand van een border komt hij goed tot zijn recht.
Vlinders, bijen en ook veel soorten zweefvliegen bezoeken de bloemen voor nectar. In ons land zijn er meer dan 300 soorten zweefvliegen, maar je denkt al snel dat je een bij, hommel of wesp ziet. Veel zweefvliegen hebben hetzelfde geel-zwarte strepenpatroon en bootsen zo hun stekende dubbelgangers na.
Ze proberen op deze manier rovers, zoals vogels, af te schrikken. Geel-zwart betekent: gevaar, ik steek! Sommige soorten lijken zo goed op hun voorbeeld dat ook hun naam erop lijkt: de blinde bij dankt haar naam aan haar gelijkenis met een honingbij, en een hommelreus lijkt uiteraard op een hommel.
Een tip om het verschil te zien: zweefvliegen hebben geen antennes op hun kop en kunnen stilhangen in de lucht, als een helikopter.
Oranje havikskruid (Pilosella aurantiaca)
Het oranje havikskruid lijkt op het weidehavikskruid, maar heeft oranje bloemen. Oorspronkelijk komt de plant uit de Europese berggebieden, maar hij wordt nu ook als inheems beschouwd.
Het is een uitstekende bodembedekker die het vrijwel overal doet op zonnige plekken, zowel in droge zanderige grond als in vochtige klei.
Ook goed in potten en plantenbakken, of op een groen dak. Steeds als je denkt dat de plant echt uitgebloeid is, verschijnen er nieuwe bloemetjes. Vlinders, zweefvliegen en wilde bijen bezoeken hem graag.
Oranje havikskruid: een uitstekende bodembedekker die het vrijwel overal doet op zonnige plekken (beeld Wiki Commons)
Boshavikskruid (Hieracium sabaudum)
Boshavikskruid is een goede plant voor halfschaduw en vochtige grond, en wordt afhankelijk van de omstandigheden 30 tot 120 centimeter hoog. Hij bloeit pas in augustus en kan doorbloeien tot oktober. Waardevol voor insecten die laat in de zomer vliegen.
Vlinders die als vlinder overwinteren, zoals de dagpauwoog en de kleine vos, proberen in het najaar zo veel mogelijk nectar te eten om goed gevuld de winter in te gaan.
Ze slapen op donkere plekjes, bijvoorbeeld in een houtschuurtje, en worden wakker op de eerste zonnige lentedag. De late bloemen van het boshavikskruid helpen hen daarbij.
Zorg in je tuin ervoor dat er van februari tot in oktober van alles bloeit. Dat is het idee van de bijenboog: het hele jaar voedsel voor bijen en vlinders.
Ook het landkaartje bezoekt in de nazomer graag de bloemen. Deze vlinder dankt haar naam aan het bijzondere netwerk van lijnen op haar vleugels, dat met gesloten vleugels precies op een ingewikkelde landkaart lijkt.
De eerste generatie vliegt in het voorjaar, de tweede en soms derde generatie verschijnt eind augustus en is donkerbruin met witte strepen, heel anders dan de oranje voorjaarsgeneratie.
Boshavikskruid is een goede plant voor halfschaduw en vochtige grond (beeld Wiki Commons)
Muizenoortje (Pilosella officinarum)
Muizenoortje is een lage bodembedekker voor een zonnige plek. Als je de zachte blaadjes voelt, begrijp je direct waar de naam vandaan komt. De gele bloemetjes bloeien in de zomer, en als je uitgebloeide bloemen verwijdert, kan de plant tot november doorbloeien. Goed te gebruiken in potten, plantenbakken of een rotstuin.
Veel insecten komen voor de nectar, en nachtvlinders leggen er eitjes op. De kleine roestbij gebruikt het stuifmeel als voedsel voor haar nakomelingen: ze wentelt zich rond en rond in het stuifmeel, zodat er zo veel mogelijk aan haar haren blijft plakken.
Als het regent of de zon ondergaat, gaan de bloemetjes dicht. Voordat ze helemaal gesloten zijn, kruipt de kleine roestbij in een bloemhoofdje om te schuilen of te slapen, wachtend tot de zon weer schijnt.
Muizenoortje: veel insecten komen voor de nectar, en nachtvlinders leggen er eitjes op (beeld Wiki Commons)
Hoe zaai je havikskruid?
De beste zaaitijd is september. In het voorjaar kan ook: zaai dan in maart of april.
- Zaai ter plekke in de vollegrond, of in potjes en bakjes
- Zet bakjes buiten, op een plek die niet te nat wordt
- Dek het zaad heel licht af
- Houd de grond gelijkmatig vochtig
- Havikskruiden kiemen bij circa 20 °C
- Verspeen zodra een plantje naast twee kiemblaadjes ook twee echte blaadjes heeft
- Goed doorwortelde planten kun je in het najaar uitplanten; anders wacht je tot het voorjaar
Combinatietips
Weidehavikskruid (Pilosella caespitosa) staat vooraan in een border, mooi bij Salvia nemorosa of Veronica spicata. De plant houdt niet van al te droge grond.
Oranje havikskruid (Pilosella aurantiaca) combineert op vochtige grond goed met vrouwenmantel (Alchemilla mollis). Op droge grond geeft slangekruid (Echium vulgare) een mooie combinatie met veel contrast.
Boshavikskruid (Hieracium sabaudum) doet het goed in halfschaduw bij varens of Geranium macrorrhizum.
Muizenoortje (Pilosella officinarum) is uitstekend voor potten, plantenbakken of de rotstuin.
Hoe te bestellen?
Ga naar onze webshop voor nog meer zaden
4 x havikskruid bestellen
Van deze vier soorten kun je zaad bestellen.
1. Weidehavikskruid (Pilosella caespitosa)
Inheemse meerjarige met citroengele bloemen op lange stengels, juni-juli. Groeit vanuit een harige rozet. Goed aan de rand van een border, op een niet te droge plek. Trekt vlinders, bijen en zweefvliegen.
Standplaats: zon
Hoogte: 20-50 cm
Kleur: citroengeel
Bloei: juni-juli
Zaaien: september (beste), of maart-april; zaad licht afdekken
Insecten: vlinders, bijen, zweefvliegen
Bestel zaad van weidehavikskruid (Pilosella caespitosa)
2. Oranje havikskruid (Pilosella aurantiaca)
Uitstekende bodembedekker met oranje bloemen, goed op zowel droge als vochtige grond. Ook voor potten en groendaken. Bloeit door tot ver in de zomer. Trekt vlinders, zweefvliegen en wilde bijen.
Standplaats: zon
Hoogte: 20-40 cm
Kleur: oranje
Bloei: juni-september
Zaaien: september (beste), of maart-april; zaad licht afdekken
Insecten: vlinders, zweefvliegen, wilde bijen
Bestel zaad van oranje havikskruid (Pilosella aurantiaca)
3. Boshavikskruid (Hieracium sabaudum)
Inheemse meerjarige voor halfschaduw en vochtige grond. Bloeit laat: augustus tot oktober. Waardevol voor overwinternde vlinders als dagpauwoog, kleine vos en landkaartje die in het najaar nectar verzamelen.
Standplaats: halfschaduw
Hoogte: 30-120 cm
Kleur: geel
Bloei: augustus-oktober
Zaaien: september (beste), of maart-april; zaad licht afdekken
Insecten: vlinders (dagpauwoog, kleine vos, landkaartje)
Bestel zaad van boshavikskruid (Hieracium sabaudum)
4. Muizenoortje (Pilosella officinarum)
Lage bodembedekker met zachte blaadjes en gele bloemen. Bloeit tot november als je uitgebloeide bloemen verwijdert. Goed in potten en roststuinen. De kleine roestbij wentelt zich in het stuifmeel en slaapt in de gesloten bloem.
Standplaats: zon
Hoogte: 10-20 cm
Kleur: geel
Bloei: juni-november
Zaaien: september (beste), of maart-april; zaad licht afdekken
Insecten: kleine roestbij, nachtvlinders
Bestel zaad van muizenoortje (Pilosella officinarum)
Over de auteur
Marijke Akerboom kweekt inheemse planten op haar kwekerij Ninabel in het Groningse Boerakker. Haar kennis van wilde planten en insecten gebruikt ze ook voor het geven van lezingen en het schrijven van artikelen. En natuurlijk in haar eigen tuin, waar het krioelt van het leven.
Bezoek
Kwekerij Ninabel
Hoge Tilweg 47
9362 VC Boerakker
De kwekerij is een paar dagen per jaar open; bekijk de openingstijden. www.ninabel.nl
Meer zelf zaaien
Zin om meer te zaaien? Zaai ook natuur in je tuin met vaste lathyrus, echte koekoeksbloem of inheemse geraniums.
Marijke Akerboom (beeld Sandra Verkic)