tekst Diana Stek
beeld Diana Stek, iStock
datum 18-5-2020
update 27-06-2026
Wil je een kruisbes, maar ontbreekt je de ruimte? Een kruisbes kan ook prima in een pot, op je terras of op het balkon. Maak wel een zorgvuldige keuze, want er zijn vele smaken en soorten met allerlei eigenschappen.
Welke kruisbes kies je?
Kruisbes (ook wel klapbes genoemd) bloeit in april met piepkleine wit-paarse bloempjes en levert groengele, gele of rode vruchten, rijp rond juli afhankelijk van het ras. De struik is winterhard en bladverliezend.
Bij de aanschaf is het handig om met een aantal eigenschappen rekening te houden:
- Kruisbessen staan bekend om hun scherpe stekels, maar er zijn ook rassen verkrijgbaar met minder of zelfs helemaal geen stekels meer.
- Kruisbessen zijn van nature gevoelig voor meeldauw, maar er zijn rassen met een goede resistentie.
- De smaak verschilt ook: er zijn rassen die extra zoet zijn, maar ook rassen die meer zuur bevatten en om die reden vooral geschikt zijn voor taart, jam en chutney.
Welke pot en standplaats heeft de kruisbes nodig?
Een kruisbes staat het liefst op een zonnige of half beschaduwde plaats, in een lichtzure tot neutrale grond (pH 6,0 tot 6,5). De grond moet vochtvasthoudend maar tegelijkertijd luchtig zijn, zodat de grond vochtig maar niet kletsnat blijft.
Kruisbessen worden wat minder hoog dan andere bessensoorten maar wel wat breder. Kies daarom een vrij brede pot met een inhoud van minimaal 30 tot 35 liter. Strooi onderin de pot wat grind of hydrokorrels voor een goede afwatering en vul de pot vervolgens met een mengsel van potgrond en compost, eventueel vermengd met wat vermiculiet voor het vochtvasthoudend vermogen.
Plant een kruisbes net zo diep als ze in de pot stond waarin je haar kocht. Bij een te diep geplante kruisbes is er een grote kans dat er nieuwe en sterk gestekelde stengels uit de grond groeien die je weg moet blijven snoeien.
Hoe verzorg je een kruisbes in pot?
Geef bijtijds water; de grond mag niet uitdrogen. Een mulchlaagje van stro of houtsnippers (miscanthus) in de pot gaat verdamping tegen. Ook helpt het om onkruidgroei tegen te gaan, vooral handig bij rassen met stekels.
Geef je kruisbes een organische meststof.
Åls na de bloei een overvloed aan jonge vruchten wordt gevormd, is het handig om deze te dunnen: je verwijdert in juni een deel zodat de vruchten die overblijven groter worden en een betere smaak krijgen.
Doe dit vooral in een jong stadium en gelijkmatig; verwijder om de 2 of 3 vruchtjes een vruchtje zodat aan elke tak ongeveer evenveel vruchtjes op ongeveer dezelfde afstand van elkaar hangen.
Hoe snoei je een kruisbes?
Een kruisbes is een struik, maar het kan (vooral bij rassen met stekels) handig zijn om er door middel van snoeien een snoer of waaier van te maken. Je kunt door die vorm wat makkelijker snoeien, vruchten dunnen en oogsten.
Kruisbessen bloeien op ouder hout. In de eerste 3 jaar snoei je voor een goede vorm, daarna snoei je voor onderhoud. Snoei wanneer de struik in rust is, tussen eind november en half februari, als het niet vriest:
- Houd 6 tot 8 gesteltakken aan (de basistakken waarop alle andere takken groeien) en snoei die tot de helft terug.
- Snoei een verticale tak op een naar buiten gerichte knop; een half hangende tak snoei je juist op een naar binnen gerichte knop.
- Verwijder hangende takken, uitlopers, kruisende, dode en zwakke takken.
- Als de gesteltakken zijn gevormd: verwijder ook te lage takken en takken die in het centrum te veel licht wegnemen. Lange takken kun je inkorten.
In de zomer snoei je nogmaals: snoei alle nieuwe zijtakken op het 5e blad, zodat de rijpende vruchten voldoende zon, licht en lucht krijgen.
Wordt de struik ouder, knip dan in de winter een oude gesteltak tot op de grond terug en laat een jonge, goed geplaatste scheut als vervanger staan. Snoei die nieuwe gesteltak ook gelijk tot de helft terug zodat hij zijtakken kan maken.
- Wil je voor je hele tuin weten wat je wanneer snoeit? Vraag de duurzame snoeikalender gratis aan.
Kruisbes: als je goed kijkt, zie je een stekel (en een lieveheersbeestje)
Wanneer oogst je kruisbessen?
Kruisbessen zijn oogstrijp rond juli, afhankelijk van het ras. Vooral vogels houden van kruisbessen; ze beginnen al te snacken wanneer de bessen nog groen zijn. Zorg, indien nodig, tijdig voor een net dat de struik goed afsluit.
Kruisbessen bewaren beter dan andere bessen: ze zijn ongeveer een week in de koelkast te bewaren.
Welke kruisbessenrassen zijn er?
- Met stekels: Hinnonmäki (er in 3 kleuren: 'Grün', 'Gul' en 'Rot'), Mucurines (geelgroen), Rösko (rood, vrij compacte groei), Remarka (rood)
- Stekelarm: Lady Sun (geel), Pax (rood)
- Stekelloos: Tatjana (geelgroen), Captivator (rood)
Over de auteur
Diana Stek is moestuinexpert, auteur en de drijvende kracht achter de website Diana's Mooie Moestuin, waar ze praktische en gedetailleerde teeltinformatie deelt. Ze staat bekend om haar heldere uitleg en grote rassenkennis.
In samenwerking met Groei & Bloei maakte ze twee zaaikalenders en schrijft ze artikelen over moestuinieren en natuurlijke teelt.
Fruit kweken in een pot
Lees alles over fruit kweken in potten: van de juiste potmaat tot oogsten en overwinteren.
Diana heeft ook geschreven over het kweken van aalbes, aardbeien, appel, blauwe bes, framboos en vijg in een pot.
