tekst Chris Tilanus en Lara Geeurickx
beeld Sandra Verkic, iStock en Kwekerij Morning Glory
datum 23-02-2026
Theoretisch gesproken is eenjarigen zaaien niet heel ingewikkeld. Je vult een potje met zaaigrond. Je drukt de oppervlakte zachtjes aan, verspreidt de zaden erop en zorgt ervoor dat ze goed contact maken met de aarde. Je strooit er een dun laagje perliet overheen.
Vervolgens zet je het potje drie-vier uur in een schaal met water, totdat de zaaigrond verzadigd is en het perliet donkerder kleurt. Een stekertje met de naam en zaaidatum erop, het potje op een warme en droge plek uit de zon zetten en … geduldig afwachten.
En soms gebeurt er dan niets.
Te diep gezaaid
Dat komt meestal omdat de zaden ‘begraven’ liggen. Zo leerden we het vroeger in de schooltuintjes: vingertje in de aarde, zaadje in het putje, aarde erover. Maar in de natuur vallen zaden niet in de grond, ze vallen op de grond. Dan is de kans veel groter dat ze gaan ontkiemen. Dat geldt al helemaal voor lichtkiemers zoals Nicotiana en Leonotis. Vooral fijne zaden hebben licht nodig om te ontkiemen.
Zaaien kan in allerlei potjes en bakjes, als er maar gaatjes onderin zitten. De stelregel is: hoe dikker het zaad, hoe dieper het zaaibakje moet zijn. Soorten met fijner zaad en een kleine wortel, zoals Nicotiana, kunnen volstaan met een ondiep bakje. Soorten die penwortels maken, zoals Zinnia, hebben meer diepte nodig. Laat voldoende afstand tussen de zaden, zodat ze de ruimte hebben om uit te groeien en straks makkelijker te pakken zijn om te verspenen.
Warmte zonder schommelingen
Zaden van eenjarige zomerbloeiers hebben een constante bodemtemperatuur van 18 tot 22 graden nodig om te ontkiemen. Op de kwekerij hebben we hiervoor een zaaitafel met vloerverwarming. Dat is niet te vergelijken met de radiator thuis. Die wordt te warm en staat niet de hele tijd aan - en zaailingen houden niet van wisselbaden.
Ook niet van koude voeten trouwens. Met een laag kurk of piepschuim onder de zaaibakjes op de vensterbank voorkom je dat ze last krijgen van koudestraling. Constante bodemwarmte versnelt en verbetert de kieming.
Water: minder dan je denkt
Extra water hebben de zaailingen niet meer nodig. De meeste zaden ontkiemen binnen 14 dagen en daarvoor zit er na dat eerste ‘dompelbad’ genoeg vocht in de zaaigrond. Til het bakje af en toe op om aan het gewicht te voelen of het nog verzadigd genoeg is. Is dat niet het geval, zet het bakje dan opnieuw in een schotel en laat het water van onderaf optrekken.
Doe dat het liefst in de ochtend, zodat de bodem ’s nachts niet te nat staat en afkoelt. Voor een constant warme en vochtige omgeving kun je een propagator gebruiken. Je kunt ook een kasje improviseren door vier satéstokjes in het potje te prikken en daar een boterhamzakje over te spannen. Haal dit weg zodra je de kiemen ziet verschijnen, want warmte en vocht bieden ook de ideale omgeving voor schimmels. En daar zijn je kiemplantjes niet tegen opgewassen. Te nat zaaien is een veelvoorkomende beginnersfout.
Arme grond, sterke start
Verder heeft het zaadje alles bij zich om te kunnen ontkiemen. Er hoeft geen voeding in de grond te zitten. Sterker nog: compost of mest kan de kwetsbare eerste wortels ‘verbranden’. Kies dus voor arme grond, idealiter voor kant en klare zaaigrond omdat die gestoomd is en een luchtige, egale structuur heeft. Voedselarme zaaigrond voorkomt wortelschade.
Verspenen mag eerder dan je denkt
Zodra je tussen de kiemblaadjes de stengel tevoorschijn ziet komen, kun je al gaan verspenen zodat de zaailingen in aparte potjes verder kunnen uitgroeien. Zaailingen kunnen juist in dat jonge stadium heel veel hebben. Ik heb ondervonden dat je ze dan makkelijker kunt loshalen, waarmee je minder wortelschade veroorzaakt dan in een latere fase.
De jonge plant heeft bovendien weinig blad en dus ook weinig verdamping. Daardoor komt de schok minder hard aan dan bij grotere planten, die na het verspenen vaak slap gaan hangen. Jong verspenen geeft planten een voorsprong.
Zaaitips van Chris Tilanus: zo voorkom je zaaifouten
- Zaai oppervlakkig: houd als zaaidiepte ongeveer de dikte van het zaad aan. Zo gaat het ook in de natuur: zaden vallen op de oppervlakte, niet diep in de grond.
- Zaailingen hebben een constante woonkamertemperatuur nodig. Zet potjes met zaailingen niet op de verwarming en niet rechtstreeks op de vensterbank.
- Geef water van onderaf, liefst via een schoteltje of bak, nooit van bovenaf.
- Verspeen de zaailingen zo jong mogelijk, dan veroorzaak je de minste (wortel)schade en geef je ze de beste start.
- Houd een deel van de zaden achter. Zo kun je nog eens voorzaaien als het de eerste keer niet lukt. Of kun je later rechtstreeks in volle grond bijzaaien tussen dezelfde soort. Zo verleng je het bloeiseizoen.
Chris Tilanus
Top 6 eenjarige zomerbloeiers om nu te zaaien:
1. Ammi visnaga
Akkerscherm is een luchtige maar stevige weefplant voor een zonnige standplaats, die de hele zomer rijkelijk bloeit. De bloemschermen zijn een waar bijenbuffet. Ammi visnaga wordt tussen 80 en 150 cm hoog, Ammi majus blijft wat lager en heeft plattere bloemschermen.
Zaaien kan in voorjaar en najaar in de volle grond; met voorzaaien vanaf maart vervroeg je het bloeiseizoen. Verspeen ze in plukjes van vijf tot zeven zaailingen voor wat meer volume.
Bestel Ammi visnaga nu in onze webshop.
2. Nicotiana mutabilis
Deze rijzige en elegante eenjarige kan een hoogte bereiken van 150 cm en bloeit van juni tot september. De trompetvormige bloemen verkleuren van wit naar roze en verspreiden een heerlijke geur. Gedijt zowel in zon als halfschaduw.
Let er bij het voorzaaien op dat je de zaden amper bedekt: siertabak is een lichtkiemer. Verspeen iedere zaailing in een apart potje. Geregeld knippen verlengt de bloei.
Bestel Nicotiana mutabilis nu in onze webshop.
3. Zinnia elegans 'Peaches and Cream'
Met hun rijke bloei en intense kleuren zorgen ze zelfs op de meest regenachtige dag voor een vrolijk zomergevoel - in de tuin én binnen in de vaas. Zinnia’s doen het goed in voedselrijke, goed doorlatende grond en zijn zeer geliefd bij bijen en vlinders.
Wie houdt van knallend en opvallend kiest voor ‘Oriole’, met goudgele tot oranje bloemen en een hoogte tot 90 cm. Wie het liever wat zachter heeft, zal eerder vallen voor de limegroene ‘Envy’ (60 cm) of de pastelkleurige ‘Peaches and Cream’ (75 cm).
Bestel Zinnia elegans 'Peaches and Cream' nu in onze webshop.
4. Cosmos 'Cupcakes White'
Nog zo’n betrouwbare spat kleur in de tuin. Cosmos biedt hoogte maar behoudt dankzij het fijne blad en de elegante bloemen een luchtige aanblik. Zaai oppervlakkig en niet te dicht op elkaar, en zorg bij het uitplanten voor een wat drogere en zonnige standplaats.
Cultivar ‘Xsenia’ (felroze, 60 cm) en Cosmos sulphureus (geel en oranje, 70 cm) zorgen voor een zomers tintje, 'Cupcakes Blush' en ‘Cupcakes White’ ogen met hun lichtroze of witte, komvormige bloemen wat frêle, maar worden wel 120 cm hoog.
Bestel Cosmos 'Cupcakes White' nu in onze webshop.
5. Leonotis nepetifolia
Deze lipbloemige reus geeft een exotisch tintje aan de tuin en bloeit lang: soms al in juni en tot eind september. De ‘etages’ van telkens zo’n 30 cm tussen de bloemen maken van leeuwenoor een opvallende structuurplant.
Let wel op voor de stekels rond de bloemen! Naast de bekende feloranje variant zijn er ook zachtgekleurde cultivars als ‘Naivasha Apricot’ en ‘Schrimpcoctail’ (waarvan helaas geen zaad beschikbaar is). Bedek de zaden van deze lichtkiemer niet of heel lichtjes!
Bestel Leonotis nepetifolia (biologisch) nu in onze webshop.
6. Helianthus debilis 'Soluna Bronze'
Voor wie wel zonnebloemen maar geen geel in de tuin wil: deze zijn oranje en bronskleurig en geven een warme gloed aan de border. Ze hebben een rijk vertakte stengel, kleinere bloemen en het kenmerkende donkerbruine hart, en worden zo’n 100 tot 120 cm hoog.
Deze cultivar doen het goed in volle grond, in een ruime pot en in de vaas. Bijen en vlinders zijn er dol op. Voorzaaien is ideaal: zo vallen de zaden niet ten prooi aan vogels en muizen.
Bestel Helianthus debilis 'Soluna Bronze' nu in onze webshop.
Bestel deze eenjarige zomerbloeiers nu in de webshop van Groei & Bloei
Kwekerij Morning Glory
Chris Tilanus en zijn vrouw Caroline runnen sinds 2014 Kwekerij Morning Glory in Aalsmeer. Ze bieden een breed assortiment aan winterharde vaste planten voor zon en schaduw, eenjarige zomerbloeiers en hanging baskets. De kwekerij opent weer in maart, op zaterdagen, met een helleborusshow.
Kwekerij Morning Glory
Noordpolderweg 6
1432 JH Aalsmeer
Meer informatie: Kwekerij Morning Glory
Benieuwd naar het zaaien van koudekiemers? Lees het artikel koudekiemers zaaien in de winter: zo werkt het.
