Waarom de grote wolbij gek is op betonie

De paarsrode bloemen van betonie bloeien van juni tot eind augustus; vlinders, hommels, bijen en zweefvliegen weten de plant dan massaal te vinden

tekst Marijke Akerboom
datum 11-08-2025
update 27-06-2026

Wil je betonie of andoorn zaaien? Verderop in dit artikel vind je zaad om te bestellen.

De betonie groeit in Nederland nog maar op een handvol plekken in Zuid-Limburg. In tuinen doet ze het prima, op een zonnige plek met goed doorlatende grond. Ze trekt een opvallende gast: de grote wolbij, die haar haren knipt voor nestmateriaal. Marijke Akerboom kweekt betonie en andoorn op kwekerij Ninabel in Boerakker en vertelt hoe je ze zelf zaait.

Hoe betonie insecten lokt

De bloem heeft een opvallende structuur met een grote onderlip die dienst doet als landingsbaan voor insecten. Die onderlip is voorzien van een honingmerk: een tekening die nectarzoekende insecten de weg wijst. Wij zien het honingmerk als decoratief, maar insecten, die UV-licht waarnemen, zien er veel meer detail en kleur in.

Tijdens het foerageren kruipen bijen diep de bloem in. Daarbij buigen de meeldraden omlaag om stuifmeel op hun rug af te zetten. Dat stuifmeel belandt bij een volgend bezoek op de stamper van een andere bloem. Een ingenieus systeem dat bestuiving verzekert.

Betonie (Stachys officinalis)

De inheemse betonie komt nog slechts sporadisch voor in het wild, op kalkrijke plekken in Zuid-Limburg.

In de tuin doet Stachys officinalis het uitstekend op een zonnige plek met goed doorlatende, vochthoudende grond. Ze vormt een rozet van donkergroen blad, waaruit behaarde stengels omhoogschieten met aren van paarsrode bloemen van juni tot eind augustus. Vlinders, hommels, bijen en zweefvliegen weten de plant massaal te vinden.

Er zijn ook gecultiveerde vormen: 'Hummelo' is stevig rechtop en rijkbloeiend, perfect voor nette borders. 'Rosea' en 'Alba' zijn respectievelijk een roze en witte variant, iets lager van stuk.

De grote wolbij

Een opvallende gast bij betonie is de grote wolbij (Anthidium manicatum). De mannetjes zijn groter dan de vrouwtjes, zwart-geel van kleur en zeer territoriaal. Ze verdedigen hun favoriete plantengroep met scherpe doorns op hun achterlijf, waarmee ze zelfs andere bijen en hommels aanvallen.

De vrouwtjes verzamelen nectar en stuifmeel en gebruiken de plantenharen van betonie om nestcellen mee te bekleden. Zo draagt betonie direct bij aan het voortplantingsproces van deze bijensoort. De nesten worden gemaakt in dood hout, muren of bijenhotels.