tekst Chris Tilanus en Lara Geeurickx
beeld Sandra Verkic, iStock en Kwekerij Morning Glory
datum 11-04-2026
Warmte is de basis
Het geheime ingrediënt voor een succesvolle teelt van tomaten, aubergines en basilicum? Warmte. Dat begint al bij het zaaien: de zaden ontkiemen het beste bij een constante bodemtemperatuur van 22 tot 25 °C. Om dat thuis voor elkaar te krijgen, is een propagator (een zaai- of kweekbak van kunststof) met een verwarmingsmat zeker aan te bevelen.
Wij wachten altijd tot mei met het voorzaaien van deze soorten. Zo is er een mooie doorgaande lijn van de teelttemperatuur binnen naar de temperatuur buiten, wanneer de plant klaar is om uitgeplant te worden. Haperingen in dat ontwikkelingsproces, bijvoorbeeld omdat het ineens weer veel kouder wordt, geven altijd verstoring in de groei en of de vruchtzetting.
Vroeg zaaien geeft geen voorsprong
Hetzelfde geldt voor eenjarige bloeiers die snel meters maken, zoals Ipomoea, Tropaeolum majus en Dolichos lablab. Ze komen van oorsprong uit een warm klimaat en worden in één seizoen 2, 3 meter of nog hoger.
Je zou denken dat vroeg zaaien ze een voorsprongetje geeft, maar dat is niet zo. Ze ontkiemen en groeien sneller als het warm genoeg is. De zaden van Ipomoea kun je het beste 24 tot 36 uur in lauw water voorweken. Daardoor wordt de zaadhuid zachter, wat het ontkiemen bevordert. Maar geen nood als je het niet doet. Ook zonder menselijk ingrijpen gaan de zaden uiteindelijk wel ontkiemen, het zou anders nogal lastig voor ze worden in de natuur.
Vroeg verspenen wel
Zeker bij snelle groeiers is het zaak om ze zo vroeg mogelijk te verspenen. Doe je dat niet, dan gaan de zaailingen elkaar in de weg zitten in dat krappe zaaibakje. De stengels groeien scheef en bij het verspenen zul je zien dat de verhouding niet klopt tussen de lange slierten boven de grond en de zielig kleine worteltjes.
Omdat grotere kiemplanten ook al flink wat blad en dus verdamping hebben, gaan ze ook nog slaphangen door de schok van het verspenen. Uiteindelijk herstellen ze daar wel van en groeien ze weer netjes naar boven, maar dat bochtenwerk in de stengel krijg je er nooit meer uit.
Verspeen de zaailingen daarom zodra je de scheut met het eigenlijke blad tussen de twee kiemblaadjes uit ziet komen. Pak ze vast aan een kiemblad, nooit aan de kwetsbare stengel, en maak de grond los rond de wortels zonder deze te beschadigen. Zet iedere zaailing voorzichtig in een apart potje met potgrond. Druk de aarde vanaf de buitenrand van de pot naar de plant toe aan, zonder op de plant of de wortels te drukken. Zo krijgen ze de ruimte om uit te groeien tot stevige planten, die je wel geregeld moet opbinden om ze voldoende steun te geven.
Pas naar buiten als het echt kan
Zodra de nachttemperatuur boven de 10 °C uitkomt, kunnen de planten naar buiten. Dat moment valt meestal ergens in mei, afhankelijk van het weer. Dat kan in de vollegrond of, in een kwakkelseizoen, eerst in een grote pot die je in koude periodes weer naar binnen kunt halen.
Eenjarige klimmers zijn het mooist als ze met twee of drie planten bij elkaar staan, dat geeft een voller effect. Geef ze de ruimte en genoeg houvast om te slingeren. Als de ranken geen hechtpunt kunnen vinden, stoppen ze vanzelf met uitgroeien.
En nog een laatste tip: ze houden van zon en warmte, maar een zuidmuur is te veel van het goede. De dunne bladeren kunnen niet veel vocht vasthouden en zijn niet opgewassen tegen de hittereflectie van de stenen. Geef ze dus liever een plek tegen een schutting of pergola. Of zoals de natuur het bedoeld heeft: slingerend in de luwte van een boom.
Chris Tilanus' zaaitips voor warmteminnaars
- Zorg voor voldoende warmte. Soorten als tomaat, aubergine en basilicum ontkiemen het beste bij een temperatuur van 22 tot 25 °C. Een propagator is ideaal om de bodemtemperatuur constant te houden.
- Week zaden voor. Zaden voorweken doe je door ze 24 tot 36 uur in lauw water te leggen. Zorg ervoor dat het water al die tijd lauw blijft en niet afkoelt.
- Verspeen op tijd. Verspeen snelle groeiers in een heel vroeg stadium. Zo voorkom je dat de zaailingen elkaar in de weg zitten en krom gaan groeien.
- Wacht met uitplanten. Zet eenjarigen pas in de tuin bij een nachttemperatuur van minimaal 10 °C. Zet ze eventueel eerst in een grotere pot, die je binnen kunt zetten als de buitentemperatuur nog even daalt.
- Zaai ook in de vollegrond. Vanaf mei kun je eenjarigen zaaien in vollegrond. Door te zaaien tussen dezelfde soorten die je eerder hebt voorgezaaid en nu uitplant, verleng je het bloeiseizoen.
Chris Tilanus van Kwekerij Morning Glory
Deze warmteminnaars kun je nu zaaien
Top 3 eenjarige klimmers
1. Tropaeolum (Oost-Indische kers)
Een makkelijk te zaaien, niet veel eisende en veelzijdige plant is de Oost-Indische kers. De rijke bloei start in juli en gaat onverminderd door tot aan de eerste vorst. De bloemen zijn net als de blaadjes lekker in salades.
De rankende soort, Tropaeolum majus, slingert zich ruim 2 meter de hoogte in of bedekt in een mum van tijd een flinke oppervlakte, de niet rankende soort, Tropaeolum nanum, blijft laag en compact. Beide bieden een brede variatie aan blad en bloemkleuren. Leuke cultivars zijn bijvoorbeeld de donkere ‘Black Velvet’ en de zalmroze ‘Salmon Baby’.
Bestel Tropaeolum nu in onze webshop.
2. Dolichos lablab ‘Ruby Moon’
Hyacintboon wordt deze sierlijke klimmer ook wel genoemd. De bloemen doen denken aan Lathyrus, pronkerwt, maar zijn kleiner en paarsroze. Ze verschijnen in lange trossen.
Deze eenjarige houdt ook na de bloei zijn sierwaarde dankzij de dieppaarse stengel, de paarsgroene bladkleur en de auberginekleurige peulen. Ontkiemt en groeit razendsnel. Klimondersteuning en veel warmte zijn noodzakelijk, een zonnige en niet te droge plek bij een pergola is ideaal.
Hoewel de plant in sommige landen gekookt gegeten wordt, is voorzichtigheid geboden: rauw zijn alle onderdelen giftig.
Bestel Dolichos lablab ‘Ruby Moon’ nu in onze webshop.
3. Ipomoea lobata
Van alle planten die meer bekendheid verdienen staat Spaanse vlag met stip op 1. Deze klimmer gaat vanaf juli steeds rijker bloeien en houdt dat vol tot in oktober.
De bloemaren zijn eerst lichtgeel en verkleuren naar diepgeel tot oranjerood. De plant wordt heel snel 1,5 tot 2,5 meter hoog en kan daarbij af en toe wat extra voeding gebruiken.
Een schutting of pergola met klimgaas op het zuiden is de ideale standplaats. Let wel op: de plant is niet eetbaar en zelfs giftig.
Bestel Ipomoea lobata nu in onze webshop.
Top 3 kruiden met sierwaarde klimmers
1. Anethum graveolens (dille)
Er is ieder jaar veel vraag naar dille op de kwekerij en wij begrijpen waarom: het kruid is behalve lekker in de keuken ook van grote sierwaarde.
Met fijne, zachtgele bloemschermen, fijn groenblauw blad en een hoogte van 60 tot 100 centimeter is deze luchtige weefplant mooi in de border, in bloemstukken en in boeketten. De bloei start begin juli en gaat door tot september, waarna je de zaden voor volgend jaar kunt oogsten.
Zorg voor een zonnige standplaats en goed doorlatende, maar niet te droge grond.
Bestel Anethum graveolens (dille) nu in onze webshop.
2. Origanum majorana
Echte marjolein is een mediterraan plantje dat we kennen als pizzakruid. Het wordt ongeveer 40 centimeter hoog en bloeit van juni tot september met kleine lilapaarse bloemetjes.
Kies voor een zonnige, voedselarme en goed doorlatende plaats in de kruidentuin. Dan boots je zijn natuurlijke omgeving zo veel mogelijk na.
Dat ligt anders bij de inheemse wilde marjolein, Origanum vulgare, die van meer vocht houdt en winterhard is, en waarvan varianten met grote sierwaarde zich uitstekend lenen voor zomerse combinaties in potten en hanging baskets.
Bestel Origanum majorana nu in onze webshop.
3. Ocimum basilicum
Basilicum of bazielkruid is makkelijk te zaaien en de hele zomer door te oogsten. Het kruid houdt van een warme standplaats met hoge luchtvochtigheid, bij voorkeur in de halfschaduw, en heeft veel water nodig.
Er zijn vele cultivars met heel verschillende smaken en ook nog eens een hoge sierwaarde. Zo heeft Thaise basilicum ‘Siam Queen’ glanzend blad en wijnrode bloemen. ‘Cinamonette’ bloeit op dieppaarse stelen en smaakt naar kaneel. ‘Dark Opal’ heeft donkerpaars blad en is wat pittiger.
Bestel Ocimum basilicum nu in onze webshop.
Bestel deze bloeiende warmteminnaars nu in de webshop van Groei & Bloei
Kwekerij Morning Glory
Chris Tilanus en zijn vrouw Caroline runnen sinds 2014 Kwekerij Morning Glory in Aalsmeer. Ze bieden een breed assortiment aan winterharde vaste planten voor zon en schaduw, eenjarige zomerbloeiers en hanging baskets.
Kwekerij Morning Glory
Noordpolderweg 6
1432 JH Aalsmeer
Meer informatie: Kwekerij Morning Glory
- Benieuwd naar het zaaien van koudekiemers? Lees het artikel koudekiemers zaaien in de winter: zo werkt het.