De pimpernel: een inheemse schoonheid die danst in de wind

Grote pimpernel (Sanguisorba officinalis) is de waardplant van het pimpernelblauwtje

tekst Marijke Akerboom
update 18-06-2026

Waarom inheemse planten zoals de pimpernel belangrijk zijn

"Wilde planten in je tuin, is dat wel mooi?" Die vraag krijg ik vaak. Mijn antwoord is een volmondig ja. Inheemse soorten als de pimpernel horen hier van nature thuis en ondersteunen het ecosysteem: ze bieden voedsel en schuilplekken, en zijn vaak beeldschoon. We zien ze alleen zo weinig in het wild dat we hun waarde vergeten zijn.

Tijd om daar verandering in te brengen, want inheemse planten zijn onmisbaar voor de biodiversiteit in je tuin.

De grote pimpernel (Sanguisorba officinalis)

Pimpernel. Alleen de naam al spreekt tot de verbeelding, iets sprookjesachtigs. Misschien komt dat doordat de plant al sinds de oudheid in de volksgeneeskunde werd gebruikt als bloedstelpend middel, en daardoor in veel volksverhalen voorkomt. De Latijnse naam Sanguisorba verwijst nog naar die werking: hij betekent zoveel als 'bloed opslorpen'.

De grote pimpernel (Sanguisorba officinalis) kun je nog op een paar plekken in het wild tegenkomen, meestal in vochtige graslanden langs de grote rivieren. Ze heeft een mooi rozet van geveerde bladeren, waaruit lange stengels groeien met kleine, donkerrode bloemen die meewuiven met de wind. Die rode bolletjes bestaan uit talloze bloemetjes met nectar en stuifmeel; honingbijen, zandbijen, vlinders, zweefvliegen en kevers maken er graag gebruik van.

In de tuin doet de grote pimpernel het goed op een zonnige, vochtige plek, bijvoorbeeld als oeverplant bij een vijver. Ze bloeit van juni tot september en wordt ruim een meter hoog.

Het wonderlijke leven van het pimpernelblauwtje

Verschillende vlinders hebben de pimpernel nodig als waardplant: ze zetten hun eitjes alléén op deze plant af, want de rupsen eten uitsluitend pimpernelblad. Het pimpernelblauwtje is zo'n vlinder, met een verbluffend levensverhaal.

Het vrouwtje zet haar eitjes af op de bloem van de grote pimpernel. De rupsjes eten de zaden, en na een week of vier laten ze zich op de grond vallen. Net als bladluizen scheiden ze een zoet vocht af, waar de moerassteekmier op afkomt.

De mier neemt de rups mee naar haar nest, zonder te weten dat die er de hele winter mierenlarven en -poppen zal opeten. De mieren merken het niet, want de rups heeft de geur van een mierenlarve aangenomen. Zodra ze groot genoeg is, verpopt ze zich vlak bij de uitgang. En als de pimpernel in het nieuwe jaar weer bloeit, sluipt ze 's ochtends vroeg, terwijl de mieren nog slapen, als vlinder naar buiten.

De natuur zit ingenieus in elkaar. Het pimpernelblauwtje heeft én de grote pimpernel nodig, én een vochtige venige plek waar die groeit, én een zanderige plek eromheen voor de moerassteekmier. Vóór de landbouwrevolutie van de jaren vijftig waren die omstandigheden heel gewoon; nu moeten natuurorganisaties hun best doen om zulke vlinders niet te laten uitsterven.

De kleine pimpernel (Sanguisorba minor) voor een droge tuin

Gelukkig is er ook een pimpernel voor wie een droge tuin heeft: de kleine pimpernel (Sanguisorba minor). Van nature groeit ze op arme, droge, kalkrijke grond, en in de tuin doet ze het goed op kalkrijk zand of in een rots- of tegeltuin. Ze blijft lager, tot zo'n 50 centimeter, heeft net zo mooi geveerd blad en bloeit al vroeg, in april en mei.

Bekijk de bloem eens met een loepje, het is de moeite waard. Ze is tweeslachtig: bovenaan zitten de rode stampertjes die de bloem haar kleur geven, en aan de onderkant hangen de gele meeldraadjes naar beneden als het rokje van een danseres.

De bloem geeft geen nectar, want ze wordt door de wind bestoven. Hommels, honingbijen en zandbijen komen wél voor het stuifmeel, dat ze nodig hebben om hun larven te voeden. Zo is de kleine pimpernel onmisbaar voor onze inheemse bijen, zoals de grasbij.