IJzerkruid (Vernonia baldwinii) in de winter
tekst Janneke Klunder
beeld Anneke Beemer
datum 5-11-2025
update 07-06-2026
Waarom je tuin niet 'winterklaar' moet zijn
Tuinontwerper en -fotograaf Anneke Beemer is een groot voorstander van het laten rusten van de tuin in de winter. "Tuinbezitters én hoveniers maken vaak de fout om de tuin 'winterklaar' te maken. Dat betekent alles afknippen en opruimen. Maar door dit te doen, missen we de kans om de winterpracht te ervaren en beschadigen we de biodiversiteit. In de winter hebben insecten en vogels juist behoefte aan schuilplaatsen en voedsel. Afgevallen bladeren, oude stengels en zaadhoofden bieden voedsel en onderdak aan verschillende dieren."
De zaadhoofden en holle stengels die je laat staan, zijn voer en schuilplek voor vogels. Zo maak je je tuin meteen vogelvriendelijker.
Anneke adviseert om de tuin in winterrust te laten: "Laat de natuur zijn gang gaan en geniet van de wintersilhouetten. Planten die in de winter blijven staan, zorgen voor structuur en kunnen een lust voor het oog zijn, zelfs in de koudste maanden."
Acht winterplanten: goed voor de biodiversiteit
Deze acht winterplanten zijn niet alleen mooi, maar dragen ook bij aan de biodiversiteit van je tuin:
1. Betonica officinalis ‘Hummelo’
'Deze wintergroene plant heeft stevige aren die in de winter een fantastisch silhouet vormen. Betonie is bovendien belangrijk voor de biodiversiteit, omdat het een geliefde plant is voor wilde bijen, waaronder de wolbij. Combineer 'Hummelo' met siergras voor een opvallend effect in de tuin.'
Plus: verdraagt diverse omstandigheden, ideaal voor een veranderend klimaat.
Min: kan zich wat uitzaaien
Biodiversiteit: wilde bijen, hommels.
Bloei: paars in juni-juli.
Plek: zon/halfschaduw, droge, goed doorlatende grond.
Hoogte: 30-60 cm.
2. Vernonia baldwinii
IJzerkruid is een favoriet van Anneke vanwege zijn robuuste uitstraling en het winterbeeld dat het biedt. De zaadpluizen blijven de hele winter aan de plant zitten en vormen een opvallende structuur, zelfs na de bloei.
Plus: staat stevig, verdraagt droogte en nattigheid.
Min: komt langzaam op gang.
Biodiversiteit: honingbijen, vlinders.
Bloei: paars in augustus-oktober.
Plek: zon/halfschaduw, normale tot vochthoudende grond.
Hoogte: tot 160 cm.
3. Euphorbia characias ‘Humpty Dumpty’
'Deze compactere wolfsmelk is ideaal voor tuinen waar ruimte schaars is. De dikke stengels en grijsgroene bladeren geven je wintertuin structuur en textuur.'
Plus: wintergroen, architectonisch.
Min: niet volledig winterhard, melksap is irriterend.
Biodiversiteit: biedt schuilplaatsen voor insecten.
Bloei: groengeel in april-mei.
Plek: volle zon, goed doorlatende grond.
Hoogte: 60-80 cm.
4. Dipsacus fullonum
'De grote kaardenbol is een prachtige winterplant die na de bloei zijn markante zaadhoofden behoudt, wat zorgt voor een indrukwekkend winterbeeld. Deze plant is sterk en kan zelfs slecht weer en droogte doorstaan.'
Plus: bijzonder winterbeeld, goed voor biodiversiteit.
Min: zaait uit, heeft stekels.
Biodiversiteit: bijen, hommels, puttertjes, insectenschuilplaatsen.
Bloei: violet in juli-september.
Plek: droog, zonnig, zanderige grond.
Hoogte: circa 2 meter.
5. Veronicastrum sibiricum
'De uitgebloeide bloemaren blijven in de winter staan en bieden een prachtig winterbeeld. Deze plant is ideaal voor tuinen die een opgaande groeiwijze nodig hebben.'
Plus: goede combinatieplant, mooi winterbeeld.
Min: verdraagt geen langdurige hitte.
Biodiversiteit: aantrekkelijk voor veel insecten.
Bloei: licht violetblauw in mei-juni.
Plek: zon/halfschaduw, niet te droge grond.
Hoogte: 100-120 cm.
6. Cornus alba ‘Bailhalo
'De koraalrode takken van de Witte Kornoelje brengen kleur in je wintertuin, vooral in combinatie met wintergroene planten zoals varens of Epimedium.'
Plus: meerdere seizoenen interessant, kleurrijke takken.
Min: blad kan verschrompelen bij hitte.
Biodiversiteit: bloemetjes trekken bestuivers, bessen voor vogels.
Bloei: wit in mei-juni.
Plek: zon/halfschaduw, neutrale tot zure grond.
Hoogte: 120-180 cm.
7. Miscanthus sinensis 'Strictus'
'Chinees prachtriet blijft goed rechtop staan en geeft hoogte en structuur aan de beplanting en leent zich fijngeknipt goed als mulch.'
Plus: sierwaarde door de dwarsstrepen, mooi als solitair.
Min: vormt na een aantal jaar een behoorlijke pol en is lastig om te delen.
Biodiversiteit: 's winters een schuilplaats voor insecten, vogels en muizen.
Bloei: zilverachtig roze tot bruin in september-oktober.
Plek: zon. vrijwel iedere grondsoort.
Hoogte: 150-180 cm.
8. Phlomis russeliana
'Dit wintergroene plant heeft niet alleen mooie, gele bloemen in de zomer, maar ook een prachtig winterbeeld met zijn grijsgroene blad en opvallende uitgebloeide bloemen.'
Plus: unieke bloeiwijze, lange winterstructuur.
Min: kan moeilijk bloeien in sommige tuinen.
Biodiversiteit: zaadhoofden bieden schuilplaatsen voor insecten.
Bloei: geel in juni-augustus.
Plek: zon, goed doorlatende grond.
Hoogte: 80-100 cm.
De tuinexpert
Anneke Beemer is een ervaren tuinontwerpster die gespecialiseerd is in het creëren van tuinen die zowel mooi als ecologisch waardevol zijn. Ze biedt tuinenontwerpen, beplantingsplannen en tuinfotografie aan op haar website.
Nog vier planten met een mooi wintersilhouet
Ook deze klassiekers laat je in het najaar gewoon staan. Ze zijn prachtig vanwege hun silhouet, maar helpen ook de biodiversiteit in je tuin.
tekst Nicolien van Doorn
Zonnehoed (rudbeckia)
Van Rudbeckia bestaan verschillende soorten: eenjarig, tweejarig of vast. De vaste rudbeckia’s hebben meestal bloemen met een donker hart en gele margrietachtige bloemen, die veel vlinders en andere insecten aantrekken. Er zijn ook cultivars met bruine, rode en meerkleurige bloemen. Met hun mooie zaadhoofden blijven rudbeckia’s ook na de bloei decoratief. Wacht daarom tot maart met het afknippen van de stengels.
Plek: zon of halfschaduw
Hoogte: 60-200 cm
Bloei: juli-oktober
Sedum (hemelsleutel)
De hoge sedumsoorten, zoals Sedum ‘Herbstfreude’ op de foto, hebben prachtige wintersilhouetten. In de vroege zomer verschijnen de bloemschermen, zachtgroen in knop, in bloei verkleurend via rozerood naar wijnrood en uiteindelijk naar bruin. Omdat elk bloemetje vol zit met nectar, komen er massa’s bijen en vlinders op af.
Wacht met het afknippen van de oude stengels tot de nieuwe scheutjes verschijnen, dan geniet je de hele winter van de uitgebloeide bloemschermen.
Plek: volle zon
Hoogte: 30-50 cm
Bloei: augustus-november
Bosrank (Clematis vitalba)
De kleine, witte bloempjes van de clematis groeien in schermvormige pluimen, die na de bloei veranderen in zilverachtige zaadpluimen. Vanwege die zaadpluimen wordt de plant in Groot-Brittannië ‘Old Man’s Beard’ genoemd. Clematis vitalba is de sterkste groeier van alle Clematis-soorten en kan daarom in het vroege voorjaar heel goed worden teruggesnoeid.
Staat hij in de volle zon, zorg dan dat de wortels beschaduwd zijn, bijvoorbeeld door lage buurplanten.
Plek: zon of halfschaduw (wortel in de schaduw)
Hoogte: 3-15 m
Bloei: juni-oktober
Hortensia (hydrangea)
’s Winters vormen de dorre bloemen van de hortensia ware kunstwerkjes. Dat geldt zeker voor Hydrangea paniculata (pluimhortensia). De Nederlandse naam komt van de grote, kegelvormige bloempluimen. Die lopen in juli geelgroen uit, kleuren daarna crèmewit en worden in de herfst lichtroze.
Omdat de pluimhortensia op eenjarig hout bloeit, kun je hem in het voorjaar snoeien, zonder dat dat ten koste gaat van de bloei. Doe het rigoureus, tot zo’n 10 à 20 cm boven de grond. Niet snoeien kan natuurlijk ook, dan komen er meer - en kleinere - bloemen aan de struik.
Plek: volle zon
Hoogte: 2-4 m
Bloei: juni-oktober
Wil je naast mooie silhouetten ook échte bloei in de koudste maanden? Bekijk de beste winterbloeiers.
