tekst Hans Kramer
beeld Hans Kramer, iStockphoto (Hans Wismeijer en photohampster)
datum 13-10-2026
Wat is de reuzenvenkel?
Is de gewone venkel (Foeniculum vulgare) - met een hoogte van 2 tot 2,5 meter - al een flinke plant, Ferula doet daar nog een flinke schep bovenop. De planten kunnen wel 3, soms zelfs tot 4 meter hoog worden. Niet voor niets wordt de plant reuzenvenkel (en soms ook wel schijnvenkel) genoemd. De Latijnse naam Ferula betekent roede of staf en dat slaat op de rechte, houtige bloemstengel. In tegenstelling tot de gewone venkel, die bijna iedereen wel kent, is de reuzenvenkel een zeldzame verschijning in tuinen. Dat kon wel eens snel veranderen, want deze plant is uitstekend aangepast aan droge zomers. Als het heet wordt verdwijnt-ie onder de grond en overzomert als een dikke wortelstok. Maar daarover later meer.
Duivelsdrek: Ferula, familie van de schermbloemigen
Ferula is een gigantisch plantengeslacht en behoort, ook weer net als de gewone venkel, tot de familie van de schermbloemigen (Apiaceae). Er zijn meer dan tweehonderd soorten, waarvan de bekendste hun thuis in het Middellandse Zeegebied hebben. De meeste soorten komen echter voor in Centraal- en West-Azië en zelfs in Afrika. Een bekende is Ferula assa-foetida, met de leuke Nederlandse naam duivelsdrek. De gedroogde hars uit de wortel ruikt sterk naar knoflook en zwavel. Na verhitting verdwijnt dat. Het wordt in sommige Indiase gerechten gebruikt.
Fakkel: de geschiedenis van Ferula communis
De meest bekende Ferula is zonder twijfel F. communis, waar we het in dit verhaal over gaan hebben. Pas op, deze plant is niet eetbaar, vooral vee kan er flink ziek van worden.
Ferula communis heeft een hele rijke geschiedenis en werd al in de oudheid gebruikt. Daarover alleen al zou je een boek kunnen vullen. In de Griekse mythologie was de brandbaarheid van de dode bloeistengel al bekend: hij werd gebruikt om het vuur van de goden te stelen. De (dikke) stengel droogt uit tot een kurkachtige substantie die kan branden als een fakkel. Er werden en worden ook veel medicinale eigenschappen aan de plant toegedicht. Zo zou Ferula communis werkzaam zijn als anticonceptiemiddel en tegen darmklachten. Om die reden werd de plant in het verleden zo veel uitgegraven dat-ie op sommige plekken bijna uitgestorven raakte. Gelukkig is dat nu niet meer het geval. Overal in het Middellandse Zeegebied kun je hem tegenkomen.
Monocarp: is reuzenvenkel winterhard?
Lang werd aangenomen dat de reuzenvenkel in West-Europese tuinen niet winterhard zou zijn. Mede daardoor zien we hem heel weinig in tuinen. In de Duitse vasteplantenbijbel van Jelitto staat dat er maar weinig soorten voor ons klimaat geschikt zouden zijn en dat de meeste monocarp zijn (wat betekent dat de plant doodgaat na de bloei). In de praktijk op de kwekerij blijken beide beweringen niet waar. Op een smalle strook voor de foliekas staat al meer dan twintig jaar een reuzenvenkel die jaar in jaar uit trouw terugkomt.
Er gaat wel een paar jaar overheen voordat de plant bloeit. Tot die tijd kijk je tegen het loof aan, maar dat is absoluut geen straf. Het zachte, drievoudig geveerde blad is fijn van structuur en verdeeld in zeer smalle, draadvormige, langwerpige slippen. Alleen dat is al de moeite van het kijken waard.
Landingsbaan: de gele bloei van reuzenvenkel
Elk jaar wordt de bladmassa groter, totdat na een jaar of drie, vier het moment aangebroken is dat de plant een bloemstengel gaat vormen. Die is op zichzelf al indrukwekkend, maar het is ook fascinerend om te zien hoe snel zo’n stengel een hoogte van 3 meter haalt. We hebben verschillende keren gehad dat de plant in mei al volledig bloeide. En dan zie je wat! De bloeiwijze met zijn wijde, stevige vertakkingen kan wel anderhalve meter lang zijn en afhankelijk van de vorm - de plant is best variabel - kunnen er wel tot wel vijftig bloemschermen tegelijk bloeien in een prachtige heldergele kleur. De brede, vlakke schermen zijn een fantastische landingsbaan voor allerlei insecten.
Beginnende bloemstengel
Overzomeren: reuzenvenkel en de klimaatverandering
Een reuzenvenkel in volle bloei is een adembenemend gezicht. Er zijn weinig planten die zo de aandacht trekken. Nu zou je denken dat zo’n grote plant wel veel ruimte in zal nemen. Niets is minder waar. Wij hebben planten van 3 meter hoog in volle bloei gehad, waarvan de onderste bladtoef niet meer dan een halve meter in doorsnede was.
En nu komt het bijzondere aan deze plant. Zodra het warm wordt - soms al eind mei - sterft het blad af. Vanaf juni-juli zie je dan niets meer en kunnen andere, zich wat later ontwikkelende vaste planten het gat vullen. De dikke, bezemsteelachtige bloemsteel die nog overeind staat, neemt totaal geen ruimte en de bloeiwijze torent metershoog boven ons uit. Pas aan het eind van de zomer, zo rond eind augustus, begint het mooie blad zich weer te ontwikkelen om er de hele winter aan te blijven. Dit fenomeen heeft alles te maken met z’n mediterrane herkomst. Wordt het te heet en te droog, dan trekt-ie zich terug en overzomert met zijn dikke wortelstok. De reuzenvenkel is dus al volkomen klaar is voor de klimaatverandering in ons land.
‘Een plant met een rijk verleden en een veelbelovende toekomst’
Op het moment dat ik dit schrijf (half augustus) staan de grote, architectonisch werkende bloeiwijzen in het zaad. Eerst is dat nog een beetje bleek en doet het papierachtig aan, maar al gauw verkleurt het glanzend bruin. Tot diep in de herfst blijven de dikke stengels fier overeind staan. Ze geven structuur aan je tuin. Heb je de ruimte, dan kunnen de stengels de basis vormen voor een bijzonder bloemstuk.
Wortelstok van de reuzenvenkel
Droogte: de standplaats van reuzenvenkel
Ferula verlangt - dat zul je wel begrepen hebben - een droge, zonnige plek en kan toe met hele arme, schrale grond. Van nature groeit de reuzenvenkel dan ook op droge, rotsige plaatsen. Op wat zware grond, die in de winter niet te nat blijft, kunnen reuzenvenkels enorm imposant worden en een hoogte bereiken van 4 meter. Zoals gezegd staan de planten op de kwekerij al jaren vast, maar ze bloeien niet ieder jaar. Het kan best zijn dat-ie eens een jaar overslaat. Maar dan kun je nog steeds genieten van het fantastische blad.
Zaaien: reuzenvenkel vermeerderen uit zaad
- Ferula kun je alleen vermeerderen door zaaien. Scheuren gaat niet. Het zaad moet voor de winter worden gezaaid want het is een koudekiemer.
- Omdat ze zo’n diepe penwortel maken raden we aan om een klein bedje in de vollegrond te maken. Dat moet zanderig zijn en in de volle zon liggen.
- Leg de zaden circa 5 centimeter van elkaar en dek ze af met ruim één centimeter grond (dezelfde grond als van het zaaibed).
- Strooi er daarna een laagje fijn grind over. Zaden die in november worden gezaaid kiemen altijd heel betrouwbaar in maart-april.
- Laat ze lekker staan en houd in gedachten dat het loof in juni af kan sterven. Het komt eind augustus alweer op, krachtiger en groter dan in het begin.
Wij laten de planten op zo’n zaaibedje altijd zo’n twee tot drie jaar doorgroeien. Rooi ze begin augustus, wanneer ze helemaal in rust zijn. Je zult versteld staan hoe diep de wortels de grond zijn ingegaan. Je kunt ze dan gelijk op de plek van bestemming planten, waarna ze na ongeveer twee jaar voor het eerst zullen bloeien.
Zaad bestellen
Van de reuzenvenkel, en andere bijzondere planten, is nu zaad verkrijgbaar in onze Groei & Bloei webshop. Bestel hier het zaad.
Over de auteur
Hans Kramer kweekt op De Hessenhof in Ede biologisch zaad en planten van bijzondere vaste planten.
Bezoek
Kwekerij De Hessenhof
Hessenweg 41
6718 TC Ede
hessenhof.nl
Meer zelf zaaien met De Hessenhof
- Astragalus galegiformis: de winterharde vaste plant die voor zichzelf zorgt
- Romeinse schildjes: een plant die nog niemand kent (maar wel zou moeten)
- Reuzenkruisdistel (Eryngium paniculatum): een blikvanger en krachtige bijenplant
- Pachyphragma: de bestverkopende plant van De Hessenhof (en wij hebben nu het zaad)
