Water geven in de tuin: 11 vragen die elke tuinier heeft

3. Hoeveel water heeft mijn tuin eigenlijk nodig?

Meer dan de meeste tuiniers denken. En het vervelende is: zelfs als je denkt dat het lekker doorregent in de zomer, kan je tuin toch te weinig water krijgen. Want met al die zonnige, warme dagen verdampt er meer dan er valt.

Laten we even naar de cijfers kijken.

Het KNMI meet al decennia lang het verschil tussen neerslag en verdamping. In juli verdampt in Nederland gemiddeld zo'n 3 mm per dag. Op een hete dag kan dat oplopen tot 7 mm. Vergelijk dat eens met de gemiddelde neerslag:

Bron: KNMI, klimaatnormalen 1991-2020, De Bilt

Van april tot en met juli verdampt er gemiddeld méér dan er valt. Vandaar dat tuinen ook na een regenbui snel weer droog kunnen aanvoelen.

Handig om te weten: 1 mm regen staat gelijk aan 1 liter water per vierkante meter. Valt er 10 mm, dan is dat 10 liter per m². Bij een hevige bui stroomt een deel van het water weg over de grond in plaats van erin te trekken, zeker als de bodem kurkdroog is. Een hoosbui van 20 mm levert dus minder op dan je denkt.

Geef je zelf water, dan is 10 liter per vierkante meter per week een goede richtlijn bij aanhoudende droogte. Steek daarna je vinger of een schep in de grond: voelt de bodem op 10 à 15 centimeter diepte nog droog? Dan was het te weinig.

Heb je zandgrond? Dan moet je eerder ingrijpen dan op klei of zavel. Op zand zakt water snel weg en droogt de bodem rap uit. Op kleigrond blijft water langer beschikbaar, maar zware klei kan soms keihard worden en dan stroomt het water gewoon weg.

Veen houdt het meeste vocht vast. Weet je niet wat voor grond je hebt? Maak je handen nat en wrijf wat aarde tussen je vingers: zand voelt korrelig, klei plakkerig, zavel ergens tussenin.

4. Hoe geef ik potplanten water?

Potplanten zijn de meest veeleisende planten in de tuin. In een pot droogt de kluit veel sneller uit. In kleine potten kan een plant op een hete dag al binnen een paar uur in de stress schieten.

Voel dagelijks. Steek je vinger 2 à 3 centimeter in de grond. Voelt het droog? Dan water geven. Voelt het nog vochtig? Dan wachten.

Als het water uit de bodemgaten loopt, is dat een teken dat de kluit volledig doordrenkt is. In de zomer moet je potten dagelijks water geven, bij hitte soms twee keer per dag.

Praktische tips voor potplanten in de zomer:

• Zet potten niet in de brandende middagzon maar verplaats ze naar de ochtendzon als het lang droog is.
• Groepeer potten: dicht bij elkaar verdampen ze minder.
• Gebruik grote potten waar mogelijk: grotere volumes houden langer vocht vast.
• Een schotel onder de pot helpt in extreme droogte, maar leeg hem na regen om wortelrot te voorkomen.
• Geef regenwater als je het hebt: door veel kraanwater kan potgrond op termijn kalkrijker worden, en daar houden niet alle planten van.

Gaat het toch mis en is de kluit volledig uitgedroogd? Dan doet gieten weinig: het water loopt langs de ingedroogde kluit de pot uit. Dompel de pot dan in een emmer water en laat hem een half uurtje 'marineren'. Grote kans dat-ie daarna weer helemaal opknapt.

5. Hoe geef ik nieuwe aanplant water?

Nieuwe planten zijn kwetsbaar. Ze zijn nog niet diep geworteld en hebben hulp nodig, zeker als het warm en droog weer is.

Geef nieuwe aanplant direct na het planten een grondige gietbeurt, zodat de kluit volledig doordrenkt is en goed contact maakt met de omringende grond. Daarna: in de gaten houden, maar zeker niet automatisch water geven. Stop je hand in de grond en is het nog vochtig? Dan wachten.

Hoe lang duurt de kwetsbare periode? Nieuwe moestuinplanten hebben het de eerste week het zwaarst, en hebben ook daarna soms nog wat hulp nodig: natuurlijk afhankelijk van het weer.

Vaste planten en eenjarigen hebben het eerste groeiseizoen extra aandacht nodig. Heesters en kleine bomen moeten soms ook nog een tweede jaar bijgewaterd worden. Grote bomen, met een stamomtrek boven de 16 cm, kunnen tot drie jaar intensieve begeleiding nodig hebben voordat hun wortelstelsel groot genoeg is om zichzelf te redden.

Een paar vuistregels voor nieuwe aanplant:

• Plant bij voorkeur in het vroege voorjaar of de herfst, als de verdamping laag is en de grond vochtig.
• Geef direct na het planten flink water, maar daarna pas als de grond dat vraagt.
• Mulch rondom de plant om vocht vast te houden en de bodem te koelen.
• Geef water bij de voet.

Een nieuw geplante boom of heester die in de zomer slap hangt, heeft bijna altijd water nodig. Een gevestigde plant op dezelfde plek waarschijnlijk niet.

6. Hoe weet ik of mijn planten water nodig hebben?

Maak je niet meteen zorgen als je planten slap hangen op een hete middag: veel planten laten hun bladeren hangen om verdamping te beperken, en staan 's avonds vanzelf weer rechtop.

Betrouwbaarder is de vroege ochtend. Hangt een plant er om acht uur nog slap bij, dan is er echt iets aan de hand. Voel ook in de grond: als je bodem op 10 cm diepte nog vochtig is, dan is water geven nog niet nodig.

Echte droogteschade  herken je aan bladeren die beginnen te krullen of te vergelen. Vaak stopt de groei of vallen knoppen en bloemen af.

Bij jonge planten (zeker in de moestuin) kan droogte zelfs leiden tot doorschieten: een plant gaat dan snel bloeien en zaad zetten, omdat hij 'denkt' dat hij het niet overleeft.

7. Hoe geef ik mijn planten water als ik op vakantie ga?

Wat je voor vertrek kunt doen:

• Mulch de borders na een flinke regenbui of nadat je grondig water hebt gegeven. Een laag van 5 tot 10 centimeter compost of houtsnippers houdt de grond weken langer vochtig.
• Geef potten en bakken een flinke hoeveelheid water voor vertrek en zet ze op een minder zonnige plek.
• Zet potten samen. Dicht bij elkaar verdampen ze minder.
• Dompel kleine potten vlak voor vertrek in een emmer water, zodat de kluit volledig doordrenkt is.

Voor potten, de kas of gevoelige jonge aanplant werkt een druppelsysteem met watercomputer goed. Liefst met een regensensor, zodat het systeem stopt als het regent.

Wat je buren niet hoeven te doen: dagelijks de border sproeien. Vraag ze om potten en bakken te controleren, en jonge aanplant van dit jaar in de gaten te houden. De rest redt zich meestal wel.

8. Is een druppelaar of druppelslang een goed idee?

Dat hangt af van waar je hem inzet. De Britse RHS is genuanceerd: een goede, oude gieter is vaak het efficiëntst, met een tuinslang gebruik je vaak meer water dan nodig en een sproeier is de minst efficiënte van allemaal.

Janet Manning van de RHS geeft een concreet getal: een tuinslang die een uur aanstaat, gebruikt evenveel water als een gezin van vier in twee dagen.

Druppelsystemen zijn gerichter in watergebruik dan je tuinslang of sproeier. Plaats ze recht bij de wortels in je moestuin, je kas of in potten. Of bij planten die extreem droogtegevoelig zijn zoals hortensia's.

Slimme bewatering (advertorial)

Bewateren zonder gedoe: de GARDENA AquaBloom regelt het zelf

9. Welk water gebruik ik het beste: kraanwater, regenwater of slootwater?

Regenwater is voor vrijwel elke plant de beste keuze. Het is zacht en heeft dezelfde temperatuur als de omgeving. Kraanwater is eigenlijk het laatste redmiddel.

Met een regenton van 200 liter vang je in natte perioden water op dat je in de zomer kunt inzetten. Hoe je dat het slimst aanpakt, lees je in ons artikel over regenwater opvangen met een wadi.

Wil je een stap verder gaan, dan kun je je tuin zo inrichten dat regenwater automatisch wordt opgevangen en langzaam in de bodem zakt: minder verharding, een wadi of een ondergronds infiltratiesysteem.

Kraanwater moet je zien als noodoplossing. Voor de meeste tuinplanten is het geen probleem. Kalkgevoelige planten zoals rododendrons, hortensia's en ericas groeien liever op regenwater.

Slootwater is meestal prima, maar let wel op. Informeer of je oppervlaktewater mag onttrekken: bij te laag waterpeil mag je in veel gebieden niet meer pompen.

Let ook op blauwalg: gebruik bij blauwalg geen slootwater op groenten, kruiden of fruit.

In kustgebieden kan slootwater brak zijn, in veengebieden ijzerrijk: dat is slecht voor de meeste tuinplanten.

10. Hoe maak ik mijn tuin hittebestendiger?

Beregenen is de korte-termijnoplossing. Liever heb je natuurlijk een tuin die minder snel uitdroogt en beter hitte verdraagt:

1. Mulch is de makkelijkste maatregel met het meeste effect. Een laag van 5 tot 10 centimeter compost, houtsnippers of ander organisch materiaal houdt vocht vast, koelt de bodem en voorkomt uitdroging. Welk materiaal je kiest, lees je in ons artikel over materiaal om te mulchen.
2. Verharding is de grootste vijand van een hitteresistente tuin. Tegels en stenen nemen overdag warmte op en geven die 's nachts terug: het hitte-eilandeffect op kleine schaal. Vervang tegels door gras, vaste planten of bodembedekkers.
3. Een boom of grote heester geeft schaduw, met een bodemmicroklimaat dat wel 5 tot 10 graden koeler is. Dat scheelt aanzienlijk in de verdamping.
4. Regenwater kun je meer mee doen. Een regenbestendige tuin is de volgende stap: met een wadi of infiltratiesysteem laat je regenwater de grond inzakken in plaats van naar het riool stromen. In droge perioden profiteer je van dat opgeslagen water.
5. Droogtebestendige planten: ook een goed idee. Lavendel, sedum, echinops, eryngium: soorten die van nature op droge, zonnige plekken groeien, vragen structureel minder water. Welke soorten dat zijn, zie je in ons overzicht van planten die droogte aankunnen.

11. Moet ik mijn gazon water geven?

Bijna nooit. Een gezonde grasmat heeft een ingebouwd overlevingsmechanisme: bij droogte gaat gras in een soort slaapstand.

Het groen verdroogt en kleurt bruin, maar de wortels en groeipunten blijven in leven. Zodra het regent, herstelt het gazon vanzelf, soms binnen een paar dagen.

Ga dus niet paniekerig sproeien: een sproeier op een gazon is een van de grootste waterverspillers. Bovendien maak je je gras lui; de wortels hoeven niet meer zelf op zoek naar water.

Er is een uitzondering waarbij water geven zinvol is: bij pas ingezaaid gazon of vers gelegde graszoden. Zolang de wortels zich nog niet hebben ingegraven, heeft nieuw gras dagelijks water nodig.

Geef bij inzaai de eerste weken regelmatig kleine hoeveelheden totdat het gras stevig staat.

Wil je minder last hebben van een bruin gazon in de zomer? Maai minder kort: bij droog weer houdt langer gras (4 tot 5 cm) de bodem koeler en vermindert verdamping.

Laat ook het gemaaide gras liggen als je een mulchmaaier hebt: het geeft vocht terug aan de bodem.

Meer lezen

• Een hemelwatertuin aanleggen: klaar voor hoosbuien én droogte
• Slim omgaan met water in de moestuin