Beemdooievaarsbek (Geranium pratense) heeft blauwe bloemen met witte aderen die insecten de weg wijzen naar de nectar
tekst Marijke Akerboom
beeld Sandra Verkic
datum 20-12-2024
update 21-06-2026
Waarom inheemse ooievaarsbekken zo waardevol zijn
"Wilde planten horen niet in je tuin?" Die vraag krijg ik weleens. Mijn antwoord: juist wel. Soorten die hier van nature thuishoren zijn van grote waarde voor insecten en ander leven, en ze zijn vaak prachtig, maar we zien ze nog maar zelden in het wild.
Inheemse ooievaarsbekken zijn onmisbaar voor de biodiversiteit in je tuin, robuust en makkelijk zelf te zaaien.
De beemdooievaarsbek (Geranium pratense)
Van alle inheemse geraniums vind ik de beemdooievaarsbek (Geranium pratense) het mooist. Ze heeft prachtige blauwe bloemen met witte aderen, en die aderen zijn geen toeval: ze wijzen insecten de weg naar de nectar, diep binnenin de bloem. Insecten zien de bloem bovendien in ultraviolette kleuren die wij niet waarnemen; alles is erop gericht om zo snel mogelijk bezoekers aan te trekken.
De nectar is heel suikerrijk en dat lokt flink wat bezoek: hommels, vlinders, zweefvliegen en veel soorten solitaire bijen. De bonte beer en het bruin blauwtje leggen er hun eitjes op; de rupsen van deze vlinders eten uitsluitend van de beemdooievaarsbek.
Dit jaar zag ik regelmatig een tuinbladsnijder op de bloemen. De tuinbladsnijder is een van de dertien behangersbijen die van origine in Nederland voorkomen: een middelgrote bij met dichte, oranje beharing op haar buik. Ze verzamelt stuifmeel met die haartjes en maakt haar nestcellen in rottend hout, muren of holle stengels. Een goed insectenhotel doet ook.
Het bijzondere: ze construeert haar cellen van stukjes blad. Uit een stevig blad bijt ze ovale stukjes en vliegt daarmee naar haar nestplek, vaak rozenblad. Ze behangt het kamertje met die stukjes en knaagt een perfect passend rond blaadje om de cel mee af te sluiten. Mis je stukjes uit je rozenbladeren? Dan weet je nu wie de dader is.
Een keer koos de grote bladsnijder mijn vermolmde buitentafel als bouwlocatie, net terwijl ik er plantjes aan het verspenen was. Ik hoorde steeds gezoem bij mijn oor en begreep niet wat er aan de hand was. Toen ik opkeek, zag ik een bij met een groot stuk blad in haar kaken die maar om mij heen bleef vliegen.
Pas nadat ik de krat met planten verzette, zag ik dat er al tientallen behangersbijen nestcellen maakten in het rottende hout. De rest van die dag heb ik niets meer verspeend.
De beemdooievaarsbek doet het op veel plekken, zowel op klei als op zand. De bodem moet licht vochtig blijven en bij voorkeur wat kalk bevatten. Ze wordt 30 tot 90 centimeter hoog en bloeit in juni en juli. Knip de uitgebloeide bloemen weg en ze blijft doorbloeien.
Bermooievaarsbek (Geranium pyrenaicum)
De bermooievaarsbek (Geranium pyrenaicum)
De bermooievaarsbek (Geranium pyrenaicum) heeft heldere roze bloemen en bloeit al vroeg in het jaar, tot in de herfst. Ze groeit van nature in bermen en op dijken, maar handhaaft zich prima in een tuin, op een open plek in zon of halfschaduw. Ze zaait zichzelf rijkelijk uit; als het te veel wordt, zijn de plantjes makkelijk te verwijderen.
Veel insecten zijn er dol op. Hommels en honingbijen komen af op stuifmeel en nectar, maar ook kleine solitaire bijtjes maken er gebruik van.
De parkbronsgroefbij is er een van: een heel klein bijtje van niet meer dan 7 millimeter, dat je zomaar voor een vliegje kunt aanzien. Ze komt in het hele land voor, ook in stedelijk gebied. Ze graaft haar nest in de grond: een gang met aan weerszijden kamertjes die ze waterdicht afwerkt en vult met stuifmeel en nectar. Daarna legt ze er een eitje in en sluit het celletje af.
Donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum)
De donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum) voor de schaduw
De donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum) valt op door haar donkerrode, bijna zwarte bloemen, van mei tot in september te zien.
Ze komt eigenlijk uit de berggebieden van Europa, maar in de 17e eeuw namen rijke handelaars haar mee en plantten haar in hun stinzens in Friesland. Vanuit die buitenplaatsen verspreidde de plant zich door Nederland; ze wordt nu als inheems beschouwd. Stinzenplanten hebben een bijzondere plek in de Nederlandse tuingeschiedenis.
De geranium phaeum is ideaal voor een schaduwplek: van nature groeit ze aan de rand van vochtige loofbossen, maar in de tuin houdt ze zich ook staande op drogere plaatsen met wat schaduw. Zelfs in diepe schaduw bloeit ze nog.
Deze plant bloeit vroeg in het jaar en is dan een belangrijke nectarleverancier voor hommels. Later in het seizoen zie je ook de tweekleurige zandbij op de bloemen: een bij van circa een centimeter groot die haar nest graaft in zanderige grond, tot wel een meter diep. Dat lijf, dat nest.
De plant heeft ook een praktisch voordeel: slakken houden er niet van vanwege het licht behaarde blad. Ze heeft dan ook een hoge notering in de lijst van slakkenwerende planten.
Hoe zaai je ooievaarsbekken?
Alle drie de hier beschreven soorten zijn koudekiemers: het zaad heeft een periode van koude nodig om goed te kiemen. Zaai bij voorkeur in het najaar, gecontroleerd in potjes of bakjes:
- Zaai in september tot en met november in een zaaibakje.
- Zet het bakje buiten of in een koude kas, en zorg dat het niet uitdroogt of kletsnat wordt.
- De zaden kiemen in het voorjaar, maar onregelmatig: het ene zaadje ontkiemt snel, het andere doet er maanden over. Dat is geen mislukking, maar de manier waarop de plant risico's spreidt. Plan in voor geduld.
- Wil je tóch in het voorjaar zaaien (maart-april)? Kan op zich ook. Zet het zaaibakje bij slechte kieming twee weken in de koelkast.
Dubbel zeepkruid laat zich goed ombineren met blauwe beemdooievaarsbek
Combinatietips
- De blauwe beemdooievaarsbek bij dubbel zeepkruid (Saponaria officinalis 'Roseau Plena'), wilde marjolein of rode beemdkroon: het zeepkruid bloeit wanneer de beemdooievaarsbek haar mooiste tijd heeft gehad en maskeert het minder fraaie zomerblad; marjolein en beemdkroon trekken tot in het najaar insecten.
- De roze bermooievaarsbek bij kranssalie (Salvia verticillata 'Purple Rain') of penstemon: de kranssalie staat met paarse bloemen langs de stengel van juli tot september; Penstemon 'White Bedder' verlengt de show met witte bloemen tot de eerste vorst.
- De donkere ooievaarsbek bij schuimbloem (Tiarella wherryi): beide houden van schaduw en wat vochtige grond. De witte aartjes van de bodembedekker contrasteren mooi met de donkere bloemen; het blad verkleurt in het najaar rood.
Inheemse ooievaarsbek of tuingeranium?
De ooievaarsbekken op deze pagina zijn wilde, inheemse soorten die van nature in Nederland voorkomen.
Ze zijn niet te verwarren met populaire tuingeraniums als Geranium Rozanne en andere langbloeiende geranium-cultivars voor border en pot, die zijn afgeleid van niet-inheemse soorten uit het Himalayagebied. Die cultivars bloeien maandenlang en zijn aantrekkelijk in de tuin, maar voor inheemse insecten als zandbijen en waardplant-vlinders zijn de wilde soorten onvervangbaar.
Twee ooievaarsbekken om te bestellen
In de webshop van Groei & Bloei vind je zaad van twee soorten ooievaarsbekken:
1. Beemdooievaarsbek (Geranium pratense)
Ze heeft prachtige blauwe bloemen met witte aderen en trekt een grote variëteit aan insecten. Een sterke plant voor een zonnige, licht vochtige plek.
Standplaats: zon tot halfschaduw, licht vochtig, bij voorkeur wat kalk
Hoogte: 30-90 cm
Kleur: blauw met witte aderen
Bloei: juni-juli (doorbloeier als uitbloei wordt weggeknippt)
Zaaien: koudekiemer, in het najaar
Insecten: hommels, vlinders, zweefvliegen, solitaire bijen; waardplant van bonte beer en bruin blauwtje
Bestel het zaad van beemdooievaarsbek
2. Bermooievaarsbek (Geranium pyrenaicum)
Een langbloeier met heldere roze bloemen van vroeg voorjaar tot in de herfst. Ze zaait zichzelf graag uit en vraagt weinig onderhoud.
Standplaats: zon tot halfschaduw, open grond
Kleur: helder roze
Bloei: vroeg voorjaar tot herfst
Zaaien: koudekiemer, in het najaar
Insecten: hommels, honingbijen, solitaire bijtjes (waaronder de parkbronsgroefbij)
Bestel het zaad van bermooievaarsbek
Over de auteur
Marijke Akerboom kweekt inheemse planten op haar kwekerij Ninabel in het Groningse Boerakker. Haar kennis van wilde planten en insecten gebruikt ze ook voor het geven van lezingen en het schrijven van artikelen. En natuurlijk in haar eigen tuin, waar het krioelt van het leven.
Bezoek
Kwekerij Ninabel
Hoge Tilweg 47
9362 VC Boerakker
De kwekerij is een paar dagen per jaar open; bekijk de openingstijden. www.ninabel.nl
Meer zelf zaaien
Smaakt het naar meer? Zaai ook natuur in je tuin met vaste lathyrus, bestel zaad van 7 soorten echte koekoeksbloem, of zaai inheemse pimpernel.
Marijke Akerboom (beeld Sandra Verkic)
Special Vogel & vlindertuin
Meer ideeën om je tuin levend te maken, vind je in de Vogel- & vlindertuin-special van Groei & Bloei, een magazine van 156 pagina's gemaakt in samenwerking met de Vlinderstichting en Vogelbescherming Nederland. De special staat vol tuinreportages, plant- en zaaitips en soorten die vlinders, bijen en vogels naar je tuin halen.